Krajina para sudske uši

Svetlana Spajić | Foto: Svetlana Spajic Group - https://www.rastko.rs/muzika/delo/14333, CC BY-SA 3.0, Wikipedia

U Hrvatskoj je moguće nekažnjeno izvoditi pjesme koje počinju s ustaškim pozdravom ili pak slave Herceg-Bosnu, ali ne i one tradicijske iz 19. stoljeća čiji stihovi sadrže riječ “Krajina”. Tako barem proizlazi iz presude Općinskog suda u Zadru kojom je Svetlana Spajić, pjevačica iz Srbije s respektabilnom međunarodnom karijerom, kažnjena s pet dana zatvora, odnosno godinom uvjetno.

Spajić posljednjih 20-ak godina slovi za čuvaricu autohtone balkanske muzičke baštine, a u svojoj karijeri surađivala je s umjetnicom Marinom Abramović i redateljem Robertom Wilsonom, nastupala u njujorškoj MoMA-i, na Womexu i drugim festivalima i pozornicama širom svijeta. Njezin “Žegar živi”, nastao u suradnji s lokalnom zajednicom, proglašen je 2008. jednim od 15 najboljih world music albuma.

Upravo u Žegaru, mjestu u zadarskom zaleđu kojem se pjevačica redovno vraća, Spajić je 20. srpnja sa svojom pjevačkom družinom nastupila povodom otvorenja obnovljenog društvenog doma. Po završetku svečanosti prišla su im trojica službenika PU zadarske i na licu mjesta oduzela pasoše, uz poruku da naredno jutro dođu u zgradu benkovačke policije.

Premda su Svetlanu Spajić i druge članice družine inicijalno teretili jer nisu na vrijeme prijavile boravak u Hrvatskoj i zbog sumnje da kao državljanke treće zemlje nisu imale potvrdu o radu, iz presude sutkinje Ksenije Bratković da se iščitati kako se policija istog dana, 20. srpnja, bacila na “istraživanje” njihovih profila na društvenim mrežama. Na Instagramu Spajić pronašli su objavu od 6. ožujka 2024. na kojoj pjevačica i još jedna žena izvode tradicijsku “Oj, Krajino, moja mila mati”.

Stihove “Oj Krajino, oj Krajino moja mila mati, oj dokle ćeš me svojom pjesmom zvati”, čija se izvedba vezuje uz 19. stoljeće, u benkovačkoj policiji pritom su protumačili kao veličanje Republike Srpske Krajine, te su pjevačicu narednog jutra, 21. srpnja, po dolasku u zgradu policije, uhapsili, ispitali i doveli pred Općinski sud. Njihovom tumačenju naposljetku se priklonila i sutkinja Bratković.

“‘Krajina’ kao pojam u modernoj hrvatskoj državi i društvu ima negativnu i uznemirujuću konotaciju i sinonim je s paradržavnom tvorevinom koja je uspostavljana na okupiranom dijelu teritorija RH”, stoji u nepravomoćnoj osuđujućoj presudi od 22. srpnja 2026.

“Navedeni videozapis i popratni audio sadržaj postali su dostupni široj javnosti na društvenoj mreži, čime je okrivljenica na javnom mjestu izvođenjem i reproduciranjem pjesama i tekstova izazivala nemir, vrijeđajući dostojanstvo građana, naročito kod hrvatskih, koji su bili izravno izloženi ratnim stradanjima, razaranjima i patnji za vrijeme Domovinskog rata od strane pripadnika srpskih paravojnih formacija na tada okupiranim područjima RH”, navodi se dalje.

Time, zaključuje se u presudi zadarskog suda, Spajić “provocira i uznemirava hrvatsku javnost, hrvatski narod i vrijeđa nacionalne osjećaje RH”, posebice “iz populacije hrvatskih branitelja”, i “remeti suživot hrvatskih građana hrvatske i srpske nacionalnosti”.

Svetlana Spajić, koja je u istom navratu kažnjena s 50 eura jer je utvrđeno da nije na vrijeme prijavila svoj boravak u Hrvatskoj, prvo je na sudskom ispitivanju kazala da se ne smatra krivom za remećenje javnog reda i mira te je izrazila žaljenje zbog svega što se dogodilo. No nakon što je predstavnik tužitelja iz PU zadarske potom za nju zatražio daleko drastičniju mjeru od ranije predloženog zadržavanja – produljenje mjere opreza zabrane prelaska hrvatske granice i oduzimanje putovnice – izjavila je da se smatra krivom.

“Prilikom odmjeravanja vrste i visine kazne za djelo prekršaja iz čl. 5. Zakona o prekršajima protiv javnog reda i mira ovaj sud je kod okrivljenice uzeo u obzir kao olakotne okolnosti njezino iskreno priznanje djela prekršaja, iskreno žaljenje zbog počinjenog prekršaja, iskrenu ispriku zbog počinjenog prekršaja, obećanje da će odmah sa svojeg Instagram profila skinuti gore navedeni video zapis”, stoji u presudi.

Ovo nije prvi put da su službenici PU zadarske postupali zbog navodnog vrijeđanja osjećaja hrvatskog naroda. Ranije ove godine Općinski sud u Zadru oslobodio je krivnje 23-godišnjaka s područja Varaždina kojega je policija u ljeto 2022. zatekla kako spava u dvorištu lokalnog ureda Ministarstva obrane. Kako su tvrdili iz policije, mladić je navodno na stražnjem džepu hlača imao simbol “četiri slova C u križu”, poznat i pod parolom “Samo sloga Srbina spašava”. U optužnom prijedlogu naveli su da se radi o obilježju povezanim sa “srbo-četničkim pokretom iz Drugog svjetskog rata”, odnosno “simbolu koji kod dijela građana izaziva uznemirenost i predstavlja mržnju”.

Sutkinja Lorinda Tolić zaključila je kako mladić, sve da je uistinu i nosio navedeni simbol, svojim ponašanjem nije remetio javni red i mir. U obrazloženju presude istaknula je kako se motiv križa s četiri slova “C” nalazi i na službenoj zastavi Republike Srbije, što otežava njegovo jednoznačno tumačenje kao isključivo spornog obilježja.

Još ranije, u ljeto 2016., optužni prijedlog zaradio je državljanin Švicarske koji je u srpnju te godine na krovu svoje vikendice u Viru istaknuo zastavu iz filmskog blockbustera “Pirati s Kariba”, ne bi li usrećio svog maloljetnog sina. Kako je kazao novinarima, zastavu s mrtvačkom glavom kupio je na štandu kod crkve Sv. Donata u Zadru i sve je bilo u redu dok mu policija na godišnjicu “Oluje” nije zakucala na vrata.

Na temelju prijave susjeda, policija je tog 5. kolovoza intervenirala i obavila očevid, a nakon svega je brižni otac zaradio optužni prijedlog zbog isticanja “nepoćudnog simbola”. Prema tumačenju policije, izvješena zastava predstavljala je ni manje ni više nego “simbol pod kojim su četnički paravojni odredi 1991. ušli u Vukovar”.

Tamara Opačić; Portal Novosti

Svetlana Spajić (Loznica, 19. avgusta 1971) srpska je tradicionalna pevačica, izvođač, pedagog, kulturni aktivista i prevodilac. Pored izvođenja srpske narodne muzike, poznata je i po saradnji sa svetskim umetnicima poput Marine Abramović i Roberta Vilsona.

Pevala je u grupama „Paganke“, „Moba“, „Drina“, „New Ritual Group“, „Žegar živi“, „Belo platno“, Pjevačka družina Svetlane Spajić, „Cyclist Conspiracy” i drugim.

Saradnik je Međunarodne kulturne mreže „Projekta Rastko“ od osnivanja 1997, „Radio Svetigore“ i drugih kulturnih ustanova. Autor je emisija posvećenih tradicionalnoj kulturi.

Obrazovanje

Završila je Filološki fakultet u Beogradu (odsek za engleski i nemački jezik i književnost), kao i Međunarodnu školu holokausta na institutu Jad Vašem u Jerusalimu, Izrael.

Karijera

Od 1993. posvećena je negovanju i očuvanju srpske tradicionalne kulture, sakupljajući i učeći na terenu, od izvornih pevača najstarije generacije. Njen repertoar srpske arhaike iz svih krajeva („od Kninske do Negotinske Krajine“) obuhvata i najstarije tradicionalne pevačke oblike iz Podrinja, poput pesama „na glas“, kantalica i pesama „na bas“.

Sa dvadeset četiri godine izabrana je u Solunu kao najmlađi član u elitni Interbalkanski tradicionalni ansambl sastavljen od najboljih tradicionalnih umetnika Balkana (Solun, Prvi međubalkanski festival kulture, 1995).

Učestvovala je u domaćim i internacionalnim muzičkim i pozorišnim projektima i nastupala sa svetski poznatim vokalnim umetnicima i muzičarima: Janka Rupkina, Stela Čiveše, Domna Samiu, Sainko Namčilak, „Balkan Bit Boks“, Entoni Hegarti...

Koncerte i predavanja držala je u prestižnim inostranim koncertnim holovima, festivalima i institucijama: WOMAD, WOMEX, Koncertgebau (Amsterdam), Koncerthaus (Beč), „Teatro Real“ (Madrid), „Dom“ (Moskva), Muzej moderne umetnosti (Njujork), Jad Vašem (Jerusalim), Grotovski institut (Vroclav), Muzej savremene umetnosti (Los Anđeles)...

Dugi niz godina sarađuje sa kompozitorom i instrumentalistom Borisom Kovačem i član je njegovog kamernog sastava „New Ritual Group“.

Učestvuje u projektima čuvene svetske umetnice Marine Abramović, a 2011. godine angažovana je na pozorišnom projektu „Život i smrt Marine Abramović“ eminentnog režisera Roberta Vilsona.

Odabrana diskografija

Svetlana Spajić i Bokan Stanković, Uživo sa festivala Todo Mundo: Tradicionalne pesme i svirke iz Istočne Srbije, „WMAS Records“, Beograd, 2013.
Pjevačka družina Svetlane Spajić, Siv sokole, „Multimedia Music“, Beograd, 2013.
Pod Ozrenom sviralica svira — srpska tradicija sa Ozrena (DVD), Kulturno umetničko društvo Ozren, Doboj, 2011.
„Žegar živi“, Žegar živi, „Cloudvalley“, London, 2008.
Svetlana Spajić i grupa „Belo platno“. Kosovo i Metohija, lice Evrope, multimedijalni disk i audio disk sa muzikom, „Tipon“, „TIA Janus“, 2006. i „Svetigora“, 2008.
Razni izvođači, Serbia Sounds Global, vol. 1, 2, 3, 4, kompilacije, (B92, 2000, 2002, 2004, 2008).
„Extended Europe“, Live in Vienna, Salon Elise - Vienna, 2002.
Razni izvođači, Pesme iznad Istoka i Zapada, PGP RTS, 2000.
Grupa „Drina“, Živa voda (tradicionalno srpsko pevanje), „Svetigora“, 2000.
Grupa „Moba“. Prioni, mobo, „Biljeg“, 1994.

Gostovanja na muzičkim albumima

* Boris Kovač, Anamnesis, „Long Arms Records“, Moscow, 2010.

„Balkan Beat Box“, Blue Eyed Black Boy, „Crammed“, 2010.

Pozorišne predstave (kao autor muzike i izvođač)

The Life and Death of Marina Abramovic, režija Robert Wilson, Mančesterski internacionalni festival „Teatro Real“, 2011/2012.
Poslednja plovidba, režija Nebojša Bradić, Dunavski festival, Beograd, 2011.
Harta, „Wrong Movement Ensemble“, Vojni muzej, Atina, 2008.

Priznanja i nagrade

Za svoj doprinos u očuvanju tradicije i duhovnog blaga Srba iz Krajine odlikovana je 2010. najvišim priznanjem krajiških Srba, Prstenom umjetničkog bratstva manastira Krka.
Album Žegar Živi („Cloudvalley“, London, 2008) koji je snimila sa Srbima-povratnicima u Dalmaciji uvršten je u petnaest najboljih svetskih izdanja u 2008. na „World Music European Charts“ i dobio ocenu jednog od najvažnijih etnomuzikoloških poduhvata u poslednjih petnaest godina na teritoriji bivše Jugoslavije.
Dobitnik je prestižne nagrade "Heroji nasleđa" za 2024. godinu, organizacije Evropa Nostra Srbija i Delegacije Evropske unije, za lični doprinos u oblasti očuvanja i promocije srpskog kulturnog nasleđa.

Wikipedia