Msr Dušan Stefanović, Blic: Banovina ili Banija – oba, ali u različitom kontekstu

Krupne društvenoistorijske promene koje su se zbijale u prošlosti nesumnjivo su se odrazile i na jezik. Međutim, ne smemo zaboraviti to da je upravo jezik društveno uslovljena pojava i da je, samim tim što se tiče društva, u uskoj vezi sa politikom. Nakon zemljotresa koji je zadesio Baniju, sve češće se u medijima vodi polemika o tome da li se piše Banovina ili je pak oblik Banija taj koji je u skladu sa normom.

Kada je reč o pravilnom pisanju Banovine i Banije, na umu treba imati to da govorimo o dva potpuno različita pojma i otuda ne smemo dozvoliti polemiku o tome da li je pravilno pisanje jednog ili drugog oblika. Najpre treba istaći to da banovina podrazumeva administrativno-upravnu oblast, dok je Banija srpski naziv geografske oblasti u Hrvatskoj između Kupe, Save, Une i Petrove gore. Pogledamo li istorijske udžbenike, celokupna teritorija Kraljevine Jugoslavije bila je podeljena na devet banovina. Spajanjem nekoliko njih nastala je Banovina Hrvatska, pa se, analogno tome, danas, a to traje još od devedesetih godina XX veka, pokušava među hrvatskim zvaničnicima govoriti o Banovini umesto Baniji kao imenu oblasti. Međutim, oko toga ne bi trebalo voditi polemiku, budući da se misli na semantički dva različita pojma. Banija svoje ime nosi od 1703. godine kada je prekinuta neizvesnost oko sudbine oblasti između Kupe i Une. Lingvista Petar Skok u „Etimologijskom rječniku hrvatskoga ili srpskoga jezika“ iz 1971. godine navodi da je Banija deo Karlovca i da je naziv dobijen dodavanjem sufiksa -ija na osnovu ban, čime i isključuje postojanje oblasti koja bi se zvala Banovina. Sva potonja razmatranja oko pisanja imena ove oblasti tiču se samo i isključivo politizacije jezika.

Pokušavanjem uvođenja oblika, ili blaže rečeno, insistiranjem na njemu, Banovina za Baniju u Hrvatskoj i nazivati ga „hrvatskim“, shodno istim načinom tvorbe toponima Vojvodina (od osnove vojvoda i sufiksa -ina) ili Hercegovina (od osnove herceg i sufiksa -(ov)ina), postavlja se, među stanovnicima Hrvatske, i to pitanje da li su ovi toponimi hrvatski. Međutim, sem istog (srpskohrvatskog) sufiksa, ovo nema nikakvu ni istorijsku a kamoli lingvističku osnovu jer je jer o toponimima slovenskog porekla, pa se, takođe, ni ne bi smelo govoriti o hrvatskim ili srpskim nazivima. Uostalom, u prošlosti, kada su pravno formirane sve navedene oblasti, govorilo se jednim jezikom, pisalo se jednim pismom, a sve oblasti činile su jednu državu, te bi svaki pokušaj destabilizacije jezika trebalo sankcionisati.

U „Blicu“ je 17. januara objavljena tema: Banija ili Banovina – a ljudi ostali bez krova nad glavom. Nekoliko je autora pisalo o temi. Objavili smo prilog Jagode Kljaić.  nakon čega je slijedio tekst pjesnika i književnika Nenada Grujičića. Danas objavljujemo tekst lingviste Dušana Stefanovića dok je tekst Igora Mrkalja već objavljen na ovom sajtu. Za kraj, sutra ćemo prenijeti tekst lingviste Zvonimira Sučevića Međerala.