Savo Štrbac: Između dvije godišnjice

Od prošlog do ovog avgusta desili su se neki događaji koji zaslužuju da se istaknu u uvodnom tekstu ovogodišnjeg Biltena.

Počela je primjena hrvatskog Zakona o civilnim stradalnicima iz Domovinskog rata iz jula prošle godine. Autori ovog zakona zaista su se „potrudili” da postave mnoge zapreke srpskim stradalnicima i članovima njihovih porodica, posebno onima koji su stradali na području bivše RSK, na putu do priznavanja statusa ratnog stradalnika, bez kojeg se ne može ostvariti nijedno od predviđenih prava. Uprkos takvim zaprekama, Veritas je podržavao srpske civilne žrtve i članove njihovih porodica da podnesu zahtjeve i ohrabrivao na „pravnu borbu” kroz hrvatske i međunarodne propise i institucije.

Ustavni sud Republike Hrvatske (US RH), u postupku koji je ustavnom tužbom pokrenula Ika Šare iz Australije, na sjednici održanoj 26. oktobra 2021. donio je odluku kojom se utvrđuje da je neprovođenjem efikasne istrage smrti njenog oca, civila Miloša Ćosića (nakon zarobljavanja sa još 6 mještna ubijen 6. avgusta 1995. u selu Uzdolju) u proceduralnom aspektu povređen član 21. Ustava RH („Svako ljudsko biće ima pravo na život…”) i člana 2. Konvencije za zaštitu ljudskih prava i osnovnih sloboda („Pravo svakoga na život zaštićeno je zakonom. Niko ne smije biti namjerno lišen života …”). Značaj ove odluke nalazi se u činjenici da je US RH po prvi put potvrdio da je istraga zločina nad Srbima počinjenih u „Oluji” bila neefikasna.

U novembru prošle godine Evropski sud za ljudska prava (ESLjP) jednoglasno je presudio da je u predmetu „Baljak protiv Hrvatske” (5. avgusta 1995. u selu Oćestovu kod Knina pripadnici HV zarobili su pet pripadnika SVK, a zatim ih odveli u nepoznatom pravcu, da bi njihova tijela, sa prostrijelnim povredama, bila pronađena na tri kilometra udaljenoj lokaciji.

Uprkos tim činjenicama, hrvatski sudovi su u postupcima za naknadu štete tražili od njihovih porodica da dokažu ko ih je ubio. Jedan od ubijenih mladića je bio i Stevan Baljak) došlo do kršenja odredbe o pravu na pošteno suđenje iz Evropske konvencije o ljudskim pravima.


Teret dokazivanja da ga hrvatski vojnici nisu protivpravno ubili počivao je na vlasti, što znači da su „domaći sudovi nametnuli nedostižni standard dokazivanja podnosiocima zahtjeva”, te je zaključak hrvatskih sudova o odbacivanju zahtjeva rođaka ubijenog Stevana Baljka bio nerazuman.

Ustavni sud RH je u junu ove godine u predmetu „Tišma” (Momčilo Tišma je jedan od onih pet ubijenih mladića iz Oćestova) preuzeo stanovište ESLjP-a, tako što je poništio presude hrvatskih redovnih sudova i predmet vratio na ponovni postupak.

Krivično vanpretresno veće Višeg suda u Beogradu – Odeljenje za ratne zločine donijelo je 3. juna o.g. godine rješenje o potvrđivanju optužnice Tužilaštva za ratne zločine zbog granatiranja izbjegličke kolone krajiških Srba 7. i 8. avgusta 1995. na Petrovačkoj i Prijedorskoj cesti, podignute protiv trojice visokih hrvatskih oficira zbog izvršenja krivičnog djela ratnog zločina protiv civilnog stanovništva u saizvršilaštvu. To je prva podignuta optužnica u Srbiji za zločine počinjene nad Srbima u zločinačkoj „Oluji”, vjerujemo ne i posljednja.

Na Vidovdan ove godine u Domu vojske u Beogradu Veritas je predstavio svoju novu knjigu „Procesuiranje ratnih zločina počinjenih tokom rata u Hrvatskoj 1991-1995 – Pregled i analiza”. Na promociji su, pored mene, kao priređivača i ispred izdavača, govorili istoričari dr Milan Gulić i mr Željko Vujadinović, koji su ujedno i recezenti, i advokat Dušan Bratić koji su se saglasni da je ova knjiga kruna tridesetogodišnjeg rada Veritas-a, koja će biti „nezaobilazni priručnik” za svakog istraživača ratnih zbivanja na prostoru bivše SFRJ, posebno na prostoru RH i bivše RSK, i koja „obezbjeđuje uslove” državi za stvaranja strategija za suprostavljanje falsifikovanju istorije.

U ovogodišnjem biltenu, pored istaknutih događaja, kao i predhodnih godina, nalaze se informacije i podaci o pomenima, ekshumacijama, identifikacijama, sahranama, procesuirnima, uhapšenima, naknadama šteta, umrlima, novim izdanjima…

Savo Štrbac
Bilten 182, 27 godina poslije - „Dani tuge i sjećanja“ – Sjećanje na izgon Srba iz RSK u avgustu 1995. možete pogledati i/li preuzeti na ovoj vezi.