Savo Štrbac: Postolujna vremena: zločin u Varivodama

BEOGRAD - Nekoliko nedelja pred godišnjicu ubistva devetoro meštana u Varivodama, telefonom mi se javio Duško Ilijašević i sugerisao da se među žrtvama pomene i njegov stric Ilijašević Uglješa (54), koji je ubijen oko ili istog dana kada i njegovih devetoro komšija i čijeg imena nema na spomeniku žrtvama toga sela.

 

Više detalja o ubistvu devetoro Srba u Varivodama: Jovana Berića (75), Špire Berića (55), Rajdivoja Berića (69), Marije Berić (69), Mirka Pokrajca (84), Dušana Dukića (59), Marka Berića (82), Milke Berić (67) i Jovana Berića (56), pobijenih 28. septembra 1995. u njihovim dvorištima, na pragovima kuća ili u kućama, javnost je saznala 2. oktobra 1995. iz saopštenja Hrvatskog helsinškog odbora (HHO). Do tada je hrvatska policija, iako na vrijeme obaveštena, pokušavala prikriti taj zločin, u čemu nije uspela zahvaljujući činjenici da su vrlo brzo na mesto zločina stigli predstavnici UN-a i novinari Slobodne Dalmacije. Ipak je uspela da leševe ubijenih skloni tako što su ih pokopali na kninsko groblje pod oznakama “nepoznat”, iako su znali njihov identitet. Njihova tjela su u proljeće 2001. ekshumirali haški istražioci, među 301 posmrtnim ostatkom, koliko ih je bilo pokopano na tom groblju, svi iz vremena ’Oluje‘ i ’postoluje‘.

 

Savo Štrbac: Postolujna vremena - zločin u Varivodama, Politika, 28.9.2020. Foto: screenshot

 

Porodice su ih identifikovale 2002. u Zagrebu i sahranili ih u rodnom selu, gdje su im opština Kistanje i Srpsko narodno vijeće podigli spomenik, koji je već više puta skrnavljen i kod kojeg se već više od deset godina održavaju komemoracije na visokom nivou. Tako je još 2010. na komemoraciji, pored rodbine i predstavnika srpske zajednice, prisustvovao tadašnji predsednik Hrvatske Ivo Josipović, a ove godine već se skoro dva meseca najavljuje i prisustvo hrvatskog premijera Andreja Plenkovića. I pored svega toga, za ovaj zločin do danas, iako je bilo procesuiranih, još  niko nije osuđen.

 

Zašto među žrtvama nije ispisano i ime već pomenutog Uglješe Ilijaševića?

 

Njegovo telo pronađeno je nešto kasnije u gusterni za vodu. K.Š, aktivista HHO, svedoči: „Došao sam do rubnih kuća u Varivodama, odkuda se vidi Zečevo… Pred sobom sam vidio gustjernu sa vodom. Osjećao sam miris raspadnutog tijela. Kako sam nailazio na krepane ovce i stoku, mislio sam da je ovca. Nisam mogao ocjeniti odakle dolazi. Pored gustjerne sam vidio kantu. Bacio sam kantu u bunar i pazio da se ne čuje preglasno. Kad je kanta pala, pala je na nešto meko. Pogledao sam dolje i vidio leš u vodi. Zamalo sam dobio slom živaca…

 

HHO je pretpostavio da je ženski leš pripadao Mariji Pokrajac (84) iz Varivoda a leš iz gustjerne Milivoju Atlagiću (55) iz obližnje Ostrvice, koji je ostao u svom selu i iz kojeg je, koji dan kasnije, radi nekog posla otišao u Varivode, gde je i ubijen, ali se nije znalo gde je pokopan.

 

Međutim, nije to bio Milivojev nego Uglješin leš. U oktobru 1995. našao ga je nećak Ozren Mandić, koji je živeo u Vodicama,  kada je došao da ga obiđe. Ozren je svog ujaka Uglješu i sahranio na mesnom groblju. O Uglješinoj smrti mi u Veritasu smo prvi put čuli tek 2014. od Dalibora Dukića koji se vratio u Varivode. Ispričao nam da je Uglješa bio seoski kovač, da je lepo crtao, da nije bio oženjen, da je imao i psihičkih problema i da je živeo u domaćinstvu sa bratom Stankom, koji je izbegao u Srbiju, gde je u međuvremenu i umro, te da ima i rođenog brata Živka, lekara po zanimanju, koji živi u Beogradu. Istog dana smo ga nazvali. Živko nam je potvrdio Daliborovu priču i dodao da je Uglješin leš obdukovan na patologiji u Zadru i da u obdukcionom zapisniku piše da je uzrok smrti utapanje, ali da je on svojim ’kolegijalnim vezama‘ doznao da je imao prostrelnu ranu na potiljčanom delu glave, što je i pravi uzrok smrti.

 

Rodbina ubijene starice Marije Pokrajac, ako je uopšte ima, još nam se nije ni javila. Osobu pod tim imenom Veritas i ne vodi među žrtvama ’Oluje‘.

 

Iz iskustva znam da je rodbina ubijenih Srba u ’postolujnim vremenima‘ ako su svi ili samo poneki živeli u Hrvatskoj izbegavali da prijave da su im rođaci ubijeni u Krajini kako bi izbegli moguće posledice. Jedan iz te kategorije je i potpredsednik hrvatske vlade iz srpske kvote, Boris Milošević, koji je prvi put ove godine, neposredno pred odlazak u Knin na proslavu ’Oluje‘, obznanio da je i njegova baka sa očeve strane Darinka (70) ubijena od hrvatskog vojnika u selu Pavići u septembru 1995. godine. Pavići su u blizini Varivoda.

 

Tri dana pred godišnjicu ubistva Varivodičana, pozvala nas je telefonom i Bulaja Nevenka iz Ićeva i zamolila nas da urgiramo da se na komemoraciji u Varivodama pred viskim gostima pomenu i imena njene svekrve Milke (85) i zaove Draginje (55) koje su nekako u isto vreme ubijene i zapaljene u njihovoj kući u Ićevu, i muža zaove Jeke, već spomenutog Milivoja Atlagića, za čijim posmrtnim ostacima se još traga. Kad joj rekoh da je ovo komemoracija žrtvama iz Varivoda i obližnjeg Gošića, u kojem je mesec dana ranije po istom obrascu ubijeno sedam meštana, reče mi: „Pa nema tu razlike. Ićevo je odmah uz Varivode i ubili su ih isti vragovi samo zato što su Srbi“.