O poeziji Đorđa Brujića u knjizi "Glinska srijeda"

Književnik Đorđe Brujić, pjesnik unutarnjeg svijeta čovjeka i lirski vjesnik onostranog svijeta, tragom svoga bića u ogledima sopstvenih spoznaja, u pomacima mikro kretanja materije iznovno knjigom pjesama „Glinska srijeda“ otkriva nam tajne viđene i saznane s one strane znaka, u ljusci riječi koja je prethodila svemu postojećem.

„Glinska srijeda“ donosi pročišćenje od zemnog trajanja, od nepravdi počinjenih u ime onih koji upravljaju svijetom, od tavorenja i razaranja ličnog uporišta, zavičaja iz koga potiče pjesnik, otvaranje ka spoznaji i oprostu za počinjeno.

Glina kao matrica rodnog tla, ali i ona tamna strana bića koja vodi ka podzemnom svijetu sjenki i nesvjesnih poriva i dan u nedjelji koji predstavlja središte vremenskog toka i kretanja kao ravnoteža između kraja i početka pređenog puta, jeste naslovna sintagma koja nas vodi u središte „zbivanja“ unutar lirskog subjekta, u centar njegova unutarnjeg svijeta, u njegovo biće i izvorište; jezik njegove poezije, jezgrovit i slojevit tok mnjenja i osjećajnosti, otkan metaforama i istančanim, biranim lirskim strukturama koje prenose energiju htonskog svijeta osvijetljenog zracima samospoznaje.

Jezik pjesama Đorđa Brujića ogleda se u pronađenim, rijetkim spojevima pojmova iz svijeta zastalog na granici upamćenog govora, iz sjenika vrbe, huka ispod raklje, vječne nesanice, govora naukrst i drugih zatomljenih mjesta u biću koja vode ka poznavanju govora kakvog danas rijetko srećemo u svakodnevnoj razmjeni informacija, slojevitog, i višeznačnog spektra čulnosti datog u autentičnoj poetici ovog pjesnika srpskog jezika. Pojmovi se umrežavaju u semantičkim poljima koja tekst otvaraju ka višestrukim mogućnostima tumačenja, svjesno tako uvodeći čitaoca u zasebno sazvučje znakovlja jezika pjesničkog djela. Maternja melodija za kojom ovaj pjesnik na svoj način traga, otkana je u formi katrenskih strofa, ritmu intoniranom unutarnjim tokom kazivanja, ne samo formativnim oblikom ovog vida pjesništva. Brujić svjesno u svojoj zreloj fazi poseže za klasičnim pjesničkim oblicima, nastojeći da svom izrazu tako podari oblik i formu koja jezik ustrojava na višem redu semantičke organizacije, kao svojevrsan čin otpora sve većoj proizvoljnosti u savremenoj upotrebi govora, takođe i aktuelnim vidovima konzumerizma pop kulture i trivijalne zabave.

„Glinska srijeda“, svojim naslovom u centar zbivanja tematskog okvira ove knjige uvodi čitav jedan entitet ponikao prostorom Banije i Korduna, od vremena dolaska pravoslavnog stanovništva na taj prostor, do egzila koji se odigrao tokom devedesetih godina Dvadesetog vijeka. Prošlost se nazire u reminisencijama i pjesničkim slikama ovog intimnog lirskog dijaloga sa napuštenim selima srpskog stanovništva na vjekovnom uporištu između Istoka i Zapada, posljednjoj odstupnici Zapadnog svijeta pred silama koje su vjekovima podrivale prostor Centralne Evrope. Vojni kordon koji je svojim specifičnim duhom i mentalitetom predstavljao kako istorijski bedem i utvrdu, tako i književni majdan stvaralaca koji su svjedočili o stradnju srpskog naroda tog podneblja, nastao u maglama i vrtlozima istorije Balkanskog poluostrva, u sebi je sabirao i čuvao srpsko stanovništvo vjekovima na razmeđi Habzburške monarhije i Otomanskog carstva, tako bivajući gordijev čvor, nepopustljiv pred pritiskom svjetskih ratova, civilnog rata i egzodusa devedesetih. Brujić svoj Kordun uznosi u katrenskoj formi, i u distisima pjesama svoje zbirke, podižući ga tako iz kala svakodnevice u metatekstualnu ravan sa svim onim stvaraocima koji su nalazili za potrebu da progovore o stradanju naroda Korduna.

Đorđe Brujić

Na samom prološkom rubu pjesničke zbirke „Glinska srijeda“, nalazi se pjesma programskog karaktera, sa istoimenim naslovom. Njom pjesnik Brujić otvara kapije svijeta u kome zatiče fragmente i tragove koje je za sobom ostavio pravoslavni narod, raseljen kojekuda; pusta sela, drumove i šume. Sintagma iz naslova knjige i prve pjesme, svojim nagovještajem da je u taj dan naveden u naslovu počelo masovno stradanje, u jedinstven hronotop zahvaća i smješta unutarnji svijet lirskog subjekta, koji putem rekonstrukcije svojih uspomena, kontemplira svijet svog zavičaja, početak svog puta ka spoznaji svog identiteta. Lirski subjekt Đorđa Brujića iznovnim vraćanjem na prvobitna mjesta svog zavičaja rekonstruiše ne samo napuštena sela, okućnice, groblja, jame stradanja, već i sopstvenu prošlost, susrećući se i sa najdubljim strahom od nestanka čitavog jednog svijeta, pa i samog sebe. Naturalizmu pjesničkih slika i fragmenata motiva ostalih iza izbjegličkog konvoja Brujić suprostavlja čistotu slike Bogorodice lepavinske, ikoničkog znaka uspostavljenog početkom šesnaestog vijeka kao markaciju u vremenu — nastanka duhovnog uporišta pravoslavnog naroda tog kraja, i čudesnog vaskrsnuća ikone nakon njemačkog bombardovanja 1943. godine. Ikona, slika u završnom stihu prološke pjesme, tako predstavlja simbol trajanja i vjere u povratak srpskog stanovništva. Slika se pominje u prvom i posljednjem stihu pjesme. Lirski subjekt se obraća slici, ilustrujući svijet ostao iza ratnih sukoba i egzodusa.

Objavljena nova knjiga poezije "Glinska srijeda" pjesnika Đorđa Brujića

Brujić u sedam ciklusa označenih rimskim brojevima slika upravo tu sliku mrtvog sela, o kojoj u prološkoj pjesmi lirski subjekt govori postavljajući je kao kontrapunkt ikoni Slike lepavinske. U sedam pjesničkih ciklusa smjenjuju se pjesme u formi katrena, distiha, oktava, soneti klasične dužine stiha od najčešće dvanaest i jedanaest slogova, gradeći tako uravnotežen ritam kazivanja odmjeren strogom formom vezanog stiha. Simbolizam je u ovoj knjizi pjesama Đorđa Brujića pronašao svoj daleki odjek upućen još iz vremena srpske moderne, potom i preko poezije Miljkovića, osavremenjen novim motivima i temama koje Brujić pronalazi u ličnom iskustvu, ali i u tekstualnosti na koju se oslanja. Svaki ciklus je označen citatom kojim se proširuje tematski okvir, nadograđuje osnovna misaona potka pjesničke zbirke, takođe metatekstualno ulančava knjiga pjesama „Glinska srijeda“ sa drugim književnim djelima i poetikama citiranih autora.

Miljan Nikolić

Iako ne direktno putem citata, već na osnovi pojedinih motiva i samog tona kazivanja, atmosfere pjesama prožete duhom elegije, de profundis molitve ova zbirka nadovezuje se na lirski iskaz, svijeta stradanja i razaranja čovjekovog bića predstavljenog u čuvenoj prethodnici ove zbirke, u „Jami“ Ivana Gorana Kovačića, kao i na pojedine pjesme Georga Trakla, ispovjesti sa ratišta i bunjišta svijeta u nestajanju.

Na epiloškom rubu knjige „Glinska srijeda“ nalazi se pjesma pod naslovom „U nijansi ljubičastog“. I upravo u tom tonu propadljivosti tvari pod neumoljivim zakonitostima sila entropije, jedan svijet u nestanku, ulovljen u vrijeme onog godišnjeg doba kada sve pupi i cvjeta, Brujić ostavlja na samom kraju svog unutarnjeg putopisa predjelima u kojima je rastao i postajao čovjek, označen tragičnim iskustvom svog naroda, izabran i pozvan da govori i svjedoči ono što postaje istorija i literatura.

„Glinska srijeda“ Đorđa Brujića, lirski unutarnji putopis napuštenim selima Korduna i Banije, predstavlja dokaz o trajanju krajiškog čovjeka na onim pedljima tla njegovog zavičaja koji se danas još po toponimima, te i ponekom crkvicom i grobljem preteklim iza razaranja, u svojim imenima etimološki mogu vezati sa onima starosjediocima koji su tu vjekovima postojali. Krajiškim Srbima, odnosno njihovim sjenima kojima je ova knjiga posvećena, da se u njoj nastane.

Poezija pjesnika Đorđa Brujića zbirkom „Glinska srijeda“ utvrđuje svoje značajno mjesto, ne samo u struji pjesništva krajiških Srba, veći i u njenoj matici, savremenoj srpskoj književnosti Dvadeset i prvog vijeka.

Piše: Miljan Nikolić