Svi vladari Srbije

Stefan Nemanja predaje sa blagoslovom vlast srpsku svom sinu Stefanu Prvovenčanom | Anastas Jovanović - Spomenici Srbski (1851, 1852); Grafike Anastasa Jovanovića. Digital National Library of Serbia

Po Porfirogenitu, Srbi su na Balkansko poluostrvo došli iz svoje postojbine Bojke, u vreme kad je Vizantijskim carstvom vladao car Iraklije (610-641). U njihovoj postojbini, kaže on, Srbima su upravljala dva brata, pošto su od oca nasledili vlast. Jedan od braće odluči sa polovinom naroda da napusti svoju postojbinu, pa je tako došao u Vizantiju. Naselili su se u Serviji (Srbica), jugozapadno od Soluna. Srbi su na Balkan došli kao organizovana vojska i bili su nezadovoljni ovom teritorijom, pa im je car dozvolio da se nasele na teritoriji koja je bila opustošena od Avara.

Vrlo brzo, Srbi su se raširili od reke Bojane, do reke Cetine i na planinskom području između reka Ibra, Zapadne Morave, Pive, Tare, gornjeg toka reke Bosne i oblasti Soli. Srbija je kasnije nazvana Raška. Porfirogenit nabraja i druge srpske zemlje, Duklju, Travuniju, Zahumlje i Paganiju na zapadu. Gotovo dva veka kasnije, pisac Barskog rodoslova (Letopis popa Dukljanina), kaže da se Srbija delila na dve oblasti, Ras i Bosnu. Srbi su i u to najstarije doba imali svoje vladare i pre VIŠESLAVA, za kojeg se pouzdano zna (oko sredine 7. veka). Od njega se rodi
RADOSLAV, pa PROSEGOJ, pa VLASTIMIR, Višeslavov praunuk, i ta dinastija se nazivala VIŠESLAVIĆI.

Knez Vlastimir je vladao oko 835-oko 850. godine. Svoju ćerku je udao za Krajinu, sina trebinjskog župana BELE. Posle smrti Vlastimirove, raški presto su nasledila tri njegova sina
MUTIMIR, STOJIMIR i GOJNIK. Knez Mutimir je vladao oko 850-891/2. godine. Na osnovu imena Mutimirovog sina Stefana, kao i najstarijeg Gojnikovog sina Petra, može se zaključiti da su Srbi u to vreme primili hrišćansku veru iz Carigrada, jer se od tada deci daju hrišćanska imena.

Knez PETAR GOJNIKOVIĆ je vladao od 891/92-917/18. Njega je iz Hrvatske napao brat od strica (Mutimirov sin) Bran oko 894. godine, a 896. iz pravca Bugarske, Klonimir (Stojimirov sin).

Humom je vladao MIHAILO VIŠEVIĆ (910-930).

Knez PAVLE BRANOVIĆ je vladao od 917/18-920. godine (sin Mutimirovog sina Brana). Vojska kneza Pavla Branovića je potučena i na srpski presto dolazi knez ZAHARIJA PRIBISLAVLjEVIĆ (Prvoslavljević od 920-924. On je bio sin Pribislava (Prvoslava), koga je sa vlasti zbacio Petar Gojniković. Bežeći od Bugara, knez Zaharija, je sa jednim delom naroda iz zapadnih krajeva Srbije, pobegao u Hrvatsku.

Knez ČASLAV KLONIMIROVIĆ je vladao od 927/28-oko 950. godine, a došao je iz Bugarske (iz Preslava). Župan Časlav Klonimirović je prvi izvršio stvarno ujedinjenje srpskih plemena pod okrilje Srbije (Raške). Za ljegove vladavine, Srbija je obuhvatala Bosnu (do Cetine, Livna i Plive na zapadu), Duklju, Trebinje i Konavle (Nikšić, Gacko i Nevesinje), a na severu sve do Rudnika, a možda i do Save. U to vreme, veliku opasnost po Srbiju, Bugarsku i Vizantiju, predstavljao je nov narod, Ugri (Mađari), koji su zarobili i Časlava i vezanog ga bacili u Savu. Posle njegove smrti jedinstvena država je počela da se raspada i to je trajalo sve do 1070. godine. Ubrzo je Srbijom zavladala nova srpska dinastija VUKANOVIĆI.

Veliki župan VUKAN, vladao je oko 1090-1116. Dukljanski kralj BODIN (1081-1101) je iskoristio rat Normana protiv Vizantije i Duklji priključio Rašku (Srbiju) i Bosnu. Bodin je Rašku dao na upravu dvojici svojih župana Marku i Vukanu. VUKAN je bio poreklom iz Zete. Posle Bodinove smrti, on je postao prva ličnost srpske istorije i veoma je ugrožavao vizantinsku teritoriju – Kosovo. Za vreme Vukanove vladavine, umesto imena Raška, sve češće se koristi pojam SRBIJA. Vukan nije imao muške dece i posle njegove smrti, nasledio ga je sinovac UROŠ, a VUKANOVIĆI su samo pripremili teren NEMANjIĆIMA.

Veliki župan UROŠ 1. je vladao oko 1116-oko 1146). Gotovo celi 12. vek na Balkanu bio je ispunjen vizantijsko-mađarskim ratovima. Mađarski kralj Stefan 2. (1114-1131), već teško oboleo, pred kraj života se izmirio sa svojim sinovcem Belom i odredio ga za svoga naslednika. Pošto je sa Srbijom bio u tesnim vezama, Stefan je 1129. oženio Belu Jelenom, ćerkom velikog župana Uroša 1. Pored kraljice Jelene, ubrzo se uz Belu 2. Slepog (1131-1141) našao kao vrlo uticajna ličnost na mađarskom dvoru, Urošev sin BELOŠ.U mađarskim hronikama se može naći da je župan Uroš 1. zajedno sa svojim sinom Belošem pomagao Mađare u borbi protiv Nemaca.

Veliki župan UROŠ 2. je vladao oko 1146-oko 1156. godine. Preko Mađara, i Srbija je postala deo antivizantijskog saveza. Mađarskom je u to vreme vladao Geza 2.(Belin i Jelenin sin), a Srbijom je vladao Uroš 2.(rođeni ujak mađarskog kralja). Okrećući leđa Mađarima (zbog straha od Vizantije), mnogi srpski velikaši su pokušali da zbace sa vlasti Uroša 2. Za novog velikog župana uzdigli su Uroševog brata DESU. U tome sporu, arbitrirao je vizantijski car Manojlo i presto je ostao Urošu 2. a Desa je dobio Dendru (Šumadiju). Oko 1156. godine, Uroša 2. smenjuje
PRIMISLAV, a njega BELOŠ, drugi brat Uroša 2. Ovaj je dobrovoljno napustio presto i ponovo se vratio u Mađarsku, a nasledio ga je brat DESA, koji je po drugi put 1162. postao srpski veliki župan. Vladao je od 1162-oko 1165. godine.On je ženidbenim vezama hteo da stupi u vezu sa Nemcima i udaje, radi toga, svoju ćerku za Leonarda Osorskog. Slabost dukljanskih vladara, omogućila je Desi da izađe na Jadransko more a ponovo je zavladao i Dendrom (koju je bila povratila Vizantija). Tim svojim postupcima, župan Desa je trasirao put Stefanu Nemanji. A Desa je najverovatnije 1165. odveden u vizantijsko zarobljeništvo.

Veliki župan TIHOMIR je vladao oko 1165-oko 1166. godine. On je imao tri brata: Stracimira (upravljao krajevima oko Zapadne Morave), Miroslava (Hum) i Stefana Nemanju (oblasti oko Ibra, Rasine, Toplice i Dubočice-oko Leskovca). Stefana Nemanju je zatvorio brat Tihomir, a kada se ovaj oslobodio iz zatočeništva, preoteo je presto svome bratu Tihomiru, koji se udavio za vreme bitke u reci Sitnici. Novi srpski vladar postao je STEFAN NEMANjA, a njegova braća Stracimir i Miroslav, su mu se potčinili. Veliki župan STEFAN NEMANjA je vladao oko 1166-1196. godine. Rođen je u mestu Ribnici, kod današnje Podgorice, kao najmlađi Zavidin sin. Najpre je kršten po katoličkom obredu, ali je kršten u Rasu ponovo, u Crkvi Sv. Petra i Pavla, po pravoslavnom obredu. Tihomir je vladao Srbijom pod pokroviteljstvom vizantinskog cara, a Stefan Nemanja se odmah zamerio Vizantiji, jer mu je saveznik postala Mađarska, a preko nje i Mletačka Republika i Nemačka. Nemanja je odmah počeo sa osvajanjem vizantinske teritorije. Glavni pravci Nemanjinog delovanja bili su učvršćivanje pravoslavlja i proterivanje bogumila (babuna). Najviše ih je prebeglo u Bosnu, kod bana KULINA (1180-1204). Stefan Nemanja je Srbiji pripojio Timočku krajinu, Niš, Prizren, gotovo svu Zetu, Kotor, južnu Dalmaciju, metohijsku, kosovsku i moravsku kotlinu, Pernik, Zemun, Velbužd, Skoplje, Vranje, Podrinje Trebinje, Hum... 25. marta 1196, Stefan Nemanja se odrekao prestola u korist srednjeg sina Stefana, zeta vizantinskog cara Aleksija 3. Anđela i u manastir Vatoped stigao 2. novembra 1197. Stefan Nemanja je bio rodonačelnik najznačajnije srpske srednjevekovne dinastije.

Kralj STEFAN NEMANjIĆ PRVOVENČANI je vladao od 1196-1228. godine. Njegov stariji brat Vukan je upravljao u Zeti, Trebinju, Hvosnu, Toplici. Stefan Nemanjić je bio mudar i darovit, vaspitan u vizantinskom duhu. Oko 1201. je oterao svoju ženu Evdokiju, a sa njom je imao sina Radoslava i ćerku Komninu i polako se okretao zapadu. Od pape Inoćentija 3. je zatražio kraljevsku krunu, a dobio je 1199. od pape Honorija 3. No, ubrzo se vratio saradnji sa Vizantijom i pravoslavnom crkvom. To je bilo vreme 4. krstaškog rata (1202-1204) i krstaši su 1204. osvojili Carigrad i tada je stvoreno Latinsko carstvo, a u Nikeji je uspostavljeno Nikejsko carstvo. Stefan Nemanjić se ponovo oženio 1204. i imao dva sina: Vladislava i Predislava. Oko 1207. se ponovo ženi, ovoga puta sa Anom, unukom mletačkog dužda Dandola. Sa Anom je imao sina Uroša. Kažu da se ženio i četvrti put, ćerkom «nezakonitog strica» latinskog cara Roberta Kurtnejskog. Na samrti se zakaluđerio i umro je septembra 1228. godine.

Kralj STEFAN RADOSLAV je vladao od 1228-1233. godine. Bio je oženjen Anom, ćerkom epirskog despota Teodora 1. Anđela. Pošto mu je i majka Evdokija bila Grkinja, i novi srpski vladar se počeo ponašati kao Grk. Uz pomoć bugarskog cara Asena 2. (čiji je bio zet), Vladislav je zbacio sa vlasti brata Radoslava, koji se, razočaran, zamonašio.

Kralj STEFAN VLADISLAV je vladao od 1233-1243. godine. Bio je oženjen Beloslavom, ćerkom bugarskog cara Asena 2. 1233. Sava kruniše Vladislava za kralja i povlači se sa čela srpske crkve. Sava je umro 27. januara 1236. u Trnovu, a kralj Vladislav mu je preneo mošti u manastir Mileševu, maja 1237. godine. Kralj Vladislav je u proleće 1243. morao da ustupi presto svom mlađem bratu UROŠU 1. a on je otišao u Zetu. Pored Srefana, kralj Vladislav je imao i sina Desu, a ćerku je udao za omiškog kneza Đuru Kačića.

Kralj STEFAN UROŠ 1. je vladao od 1243-1276. godine.Bio je treći sin Stefana Prvovenčanog, prvog srpskog kralja. Za razliku od svoje braće Radoslava i Vladislava, Uroš je bio okrenut zapadu, jer mu je majka poreklom od mletačkog dužda Dandolo, a bio je i oženjen Francuskinjom Jelenom (oko 1245). Kralj Uroš je morao da prizna vrhovnu vlast mađarskog kralja, a i njegov najstariji sin Dragutin, bio je oženjen Katelinom, ćerkom budućeg kralja Stefana 5. Da bi se obezbedio i sa juga, kralj Uroš se ženi po drugi put i to ćerkom gospodara Tesalije Jovana 1. Anđela. Kralj Uroš je počeo sa iskorišćavanjem srpskog rudnog bogatstva, a prvi rudnik je bio Brskovo na Tari. 1276. godine, sa prestola ga je svrgnuo sin Stefan Dragutin, a on se zamonašio.

Kralj STEFAN DRAGUTIN je vladao od 1276-1282. godine. Bio je stariji sin kralja Uroša, a oca je svrgao uz pomoć Mađara. Svoju teritoriju, kralj Dragutin je povećao 1284. godine, pošto mu je šurak, mađarski kralj Ladislav 4. ustupio Srem i Mačvu sa Beogradom. Tako nova prestonica postaje Beograd, pored stare, koja se nalazila u Debrecu. U borbi oko prestola, srpska vlastela je bila na Dragutinovoj strani, a Milutin je imao podršku srpskog sveštenstva. 1313. godine, i pored svega, zajednički učestvuju u ratu protiv novog hrvatskog bana Mladena Šubića, koji je napao Hum. Dragutin umire 12. marta 1316. godine, pošto se uoči smrti zamonašio.

Kralj STEFAN UROŠ 2. MILUTIN je vladao poprilično, od 1282-1321. god. Na saboru u Deževu (kod Rasa) 1282. kralj Dragutin se odrekao prestola u korist 27- godišnjeg brata Milutina. Milutin je osvojio Skoplje, Polog, Ovče Polje, Zletovo, a srpska granica je na jugu išla do Ohrida, Prilepa i Strumice, a na istoku je zauzeo i Vidin. Otvarao je nove rudnike Trepču, Rudnik, Belasicu, Rogozno, a iz Kopaonika je vadio srebro. Kralj Milutin je često menjao žene, od Jelene (koja mu je rodila sina Stefana i ćerku Anu – Nedu), pa ćerku tesalskog sevastokratora Jovana 1. Anđela, pa Dragutinovu svatiku, kaluđericu Jelisavetu, sestru mađarskog kralja Ladislava 4. (sa kojom je imao ćerku Caricu – Zoricu), pa Anu, ćerku bugarskog kralja Đorđa 1. Terterije (sa kojom je imao sina Stefana Konstantina), pa do petogodišnje Simonide, ćerke vizantinskog cara Andronika 2. Milutin je imao već oko 40 godina, a Simonida samo 5. Sa njom Milutin nije imao dece i posle njegove smrti, ona se vratila u Carigrad, gde se zamonašila. Njen lik, ostao je zauvek u Srbiji, u Gračanici. 1313. srpska, Milutinova vojska se prvi put sukobila sa Turcima i odnela pobedu. Milutin je ratovao i sa sinom Stefanom, kojeg je dao da oslepe i poslao ga zajedno sa ženom Teodorom i sinovima Dušanom i Dušicom u Carigrad. Ali, Stefan nije bio potpuno oslepljen, već se samo pretvarao i posle sedam godina se sa porodicom vraća u Srbiju, a otac mu na upravu daje Budimlje. Dragutin umire marta 1316. i sada Mađari traže od Milutina nazad Mačvu i Beograd. Ratove u kojima je učestvovao kralj Milutin, iskoristio je bosanski ban Stjepan 2. Kotromanić (1314-1353) i Bosni pripojio Usoru, Sol i gornje Zahumlje. Milutin umire oktobra 1321., a za njegove vladavine, javlja se i veliki polet u književnosti (episkop Danilo i Teodosije).

Kralj STEFAN UROŠ 3. DEČANSKI je vladao od 1321-1331. Sin je kralja Milutina i njegove prve žene Jelene. Za kralja je krunisan januara 1322. i uzeo službeno ime Uroš 3. Po smrti svoje žene, kraljice Teodore, ponovo se ženi 1324. Grkinjom Marijom Paleolog, bratanicom bivše srpske kraljice Simonide. Bosaski ban Stjepan 2. Kotromanić 1328.zauvek zauzima Zahumlje. Po imenu manastira Dečani, Stefan Uroš 3. dobija nadimak «Dečanski». Do odlučujućeg sukoba između oca i sina Dušana je došlo avgusta 1331, kada je Stefan Dušan sa svojom vojskom došao do Nerodimlja, očevog dvorca. Tada je sin Dušan naredio da mu se otac zatvori u grad Zvečan, gde je posle dva meseca i preminuo. Još za očevog života, arhiepiskop Danilo 2. je krunisao Stefana Dušana za kralja, septembra 1331. godine.

CAR STEFAN UROŠ 4. DUŠAN je vladao od 1331-1355. Bio je oženjen Jelenom, sestrom bugarskog cara Ivana Aleksandra, od 1332, čime se obezbedio sa istoka. Vizantiju je napao 1334. i došao do Soluna. Vizantinac Jovan Kantakuzen POZIVA Turke u pomoć i kod Stefanijane dolazi 1344. do sukoba između Srba i Turaka, kada je srpska vojsa bila potučena, a Turci uvučeni u Evropu. 16. aprila 1346. prvi srpski patrijarh Joanikije je krunisao kralja Dušana za cara. U vreme kad je Balkanskim poluostrvom harala kuga, car Dušan je sa svojom ženom caricom Jelenom boravio na Svetoj Gori i to je bila prva i poslednja žena koja je boravila na Atosu, i to 1348. godine. I pored kuge, srpska vojska je osvojila Epir i Tesaliju i celu Albaniju (osim Drača). Dušanovo carstvo se prostiralo od Dubrovnika, gornjeg toka Neretve i Drine, pa sve do reke Meste, a oktobra 1350.osvojio je ušće Neretve i krenuo ka Cetini. Ali, Dušanov krajnji cilj je bio Carigrad, gde ga je 20. decembra 1355. zadesila smrt, u 47-oj godini života. Predanje kaže da su ga otrovali Grci. Srpsko carstvo se tada prostiralo od Save i Dunava na severu, pa sve do Peloponeza na jugu. Dušan Veliki je Srbiji podario i Zakonik 1349. u Skoplju, a dopunjen u Seru 1354.

Car STEFAN UROŠ 5. je vladao od 1355-1371. godine. Dušanov sin i naslednik je rođen 1337. i kad mu je otac umro, njemu je bilo tek 19 godina. Car Uroš 5. se 1360. oženio Anom, ćerkom vlaškog kneza Aleksandra Basarabe,sa kojom nije imao dece, pa je za svoga naslednika proglasio Vukašina Mrnjavčevića, kome je 1365. dao titulu kralja. Najmoćniji Urošev velikaš Vojislav Vojinović, umire 23. septembra 1363. i položaj cara Uroša se vrlo pogoršao. Severne oblasti su pripale Vojislavljevom sinovcu Nikoli Altomanoviću. Smrću Vojislava Vojinovića, braća Mrnjavčevići postaju vodeći srpski velikaši. Vukašin je bio dosta mudar i lukav čovek pa se postepeno počeo odvajati od cara. Uz njega su stali i Balšići iz Zete, ali ubrzo dolazi do ljihovog definitivnog razlaza. Nikola Altomanović, gospodar oblasti od Rudnika do mora, odmetnuo se od cara 1367. godine. Na levoj obali Vardara su dosta samostalno vladali braća Dejanovići.

Kosovom je upravljao Vuk Branković, a oblasti oko reke Morave držao je knez Lazar Hrebeljanović. Knez Lazar je 1370. proširio svoju teritoriju na račun Nikole Altomanovića, osvojivši Rudnik. Despot Uglješa Mrnjavčević je uzeo na sebe zadatak da sa Balkana protera Turke. Uz Mrnjavčeviće nije stao ni jedan srpski velikaš, iako su Turci pretili celom Balkanu. Na reci Marici, 26. septembra 1371. srpska vojska je doživela katastrofalan poraz od Turaka a poginuli su i Uglješa i Vukašin. Vukašinov sin Marko (Kraljević Marko), postao je turski vazal u Makedoniji. Car Uroš 5. potpuno potisnut iz svih političkih zbivanja, umire 2. ili 4. decembra 1371, u 35-oj godini života. Sa njim je ugašena muška linija dinastije Nemanjića i srpsko carstvo je prestalo i formalno da postoji.

Knez LAZAR HREBELjANOVIĆ je vladao nekim srpskim teritorijama od 1371-1389. godine. Bio je sin Pribca Hrebeljanovića, velikaša , logoteta i peharnika cara Dušana. Lazar je rođen oko 1329. u Prilepcu kraj Novog Brda. Odrastao je i vaspitavan na dvoru Cara Dušana, koji ga je kasnije oženio Milicom, ćerkom kneza Vratka i potomka Nemanjinog sina Vukana. Sa Milicom je imao pet ćerki: Maru, Draganu, Teodoru, Jelenu (Jelu) i Oliveru i dva sina: Stefana i Vuka. Udajama svojih ćerki, učvrstio je vlast.Milica je umrla 11. novembra 1405. Pred naletom moćnih saveznika župan Nikola Altomanović biva poražen i uhvaćen u Užicu, a oslepljen 1373. Njegove oblasti dele Knez Lazar i njegovi sestrići, kao i njegov zet Vuk Branković, a bosanskom banu Tvrtku pripala je teritorija oko gornjeg toka Drine i srednjeg i donjeg Polimlja. Balšići Zeti pripajaju Trebinje, Konavle i Dračevicu. Najmoćniji srpski velikaš postaje knez Lazar. On se počeo okruživati prijateljima i jednu ćerku je udao za Vuka Brankovića, drugu za Đurđa Stracimirovića Balšića (u Zetu), treću za bugarskog cara Šišmana, a četvrtu za mačvanskog bana Nikolu Gorjanskog Mlađeg. Tvrtko 1. se 1377. krunisao za «kralja Raške i Bosne» u manastiru Mileševi, ali podršku srpske crkve nije imao. Ona je gledala na kneza Lazara, koji bi obnovio srpsku državu. Lazareva prestonica je bio Kruševac. Srpska i turska vojska su se sukobile na Vidovdan, u utorak, 28.juna 1389. na Kosovu Polju. U borbi su poginuli i Murat i Lazar. Izdaje Vuka Brankovića nije bilo, jer je on i posle bitke ostao neprijatelj Turaka. Prva srpska pesnikinja Jelena (Jefimija), žena despota Uglješe, sastavila je «Pohvalu knezu Lazaru».

Despot STEFAN LAZAREVIĆ je vladao od 1389-1427. Posle Kosovske bitke, kneginja Milica i njen sin knez Stefan Lazarević, priznali su vrhovnu vlast turskog sultana Bajazita (1389-1402), a svoju najmlađu ćerku Oliveru mu je dala za ženu. Protiv njene popustljive politike prema Turcima bio je njen zet Vuk Branković, gospodar Kosova, koji je nastavio da daje otpor Turcima i njima se pokorio tek januara 1392. Knez Stefan Lazarević je oko 1393. postao punoletan i preuzima vlast u Srbiji. Vladao je kao turski vazal i 1395. na poziv sultana, učestvovao u ratu protiv Vlaškog vojvode Mirče. U tome ratu su isto kao vazali učestvovali i kralj Marko (Kraljević) i Konstantin Dejanović, i obojica su poginula. Na turskoj strani je učestvovao Stefan Lazarević i 1396. kod Nikopolja, kada su potučeni Krstaši, i protiv Mongolskog osvajača Timur- Lenke kod Angore 28. jula 1402. godine.Da bi ga pridobio za savez hrišćanskih država, vizantinski car Jovan je knezu Stefanu dao titulu despota, a došlo je i do veridbe Despota Stefana sa carevom svastikom. Protiv nove politike despota Stefana, istupio je njegov sestrić Đurađ Branković, sin Vuka Brankovića., koji je nastojao da u Srbiji preuzme vlast. Kasnije je despot Stefan priznao vrhovnu vlast mađarskog kralja. Tako je od Žigmunda dobio Mačvu sa Beogradom i Golupcem, a svoju prestonicu preneo iz Kruševca u Beograd. Kako despot Stefan Lazarević sa Jelenom nije imao dece, priznaje za svog naslednika sestrića Đurđa Brankovića., koji se 1414.ženi Irinom (Jerinom) iz porodice Kantakuzen. Despot Stefan je bio veliki ljubitelj književnosti i u njegovo vreme je radila «Resavska škola». Podizanje i oziđivanje Beograda i njegovo pretvaranje u srpsku prestonicu, zasluga je despota Stefana. Od sestrića Balše 3. koji je umro 1421. despot Stefan je u nasleđe dobio Zetu. Njegova despotovina se prostirala od Save i Dunava do zetskog primorja i planinskih grebena Šar planine i na istoku do Timoka. Umire od srčanog udara 19. jula 1427. u blizini Kragujevca.

Despot ĐURAĐ BRANKOVIĆ je vladao od 1427-1456. Rođen je oko 1375. i bio sin Vuka Brankovića i Mare Lazarević, ćerke kneza Lazara. Kada je stupio na srpski presto, Đurađ Branković je imao oko 52 godine. Od kralja Žigmunda je dobio na području Mađarske mnoge varoši, gradove i druga dobra. Despot Đurađ Branković je 1428. ostao bez prestonice. Beograd je morao da vrati Mađarima, a Kruševac su držali Turci. Zato je odlučio da podigne novi grad. Muratu je verovatno, morao da da svoju ćerku Maru za ženu i nova srpska prestonica Smederevo je podignuta već 1430. Drugu ćerku Katarinu, dao je za ženu grofu Urlihu Celjskom još 1433. Đurađ i Jerina su imali četiri sina: Grgura, Stefana, Lazara i Teodora i dve ćerke, Maru i Katarinu. Posle tromesečne opsade, branioci Smedereva su 1439. morali da predaju Turcima grad. To je bio i prvi pad srpske despotovine. Padom Srbije, Turcima su bili otvoreni svi putevi za osvajanje Bosne i Mađarske, koju je sada štitio jedino Beograd. Turci su počeli opsadu Beograda aprila 1440. U toku 1441. javila se ideja da se protiv Turaka organizuje jedan veliki hrišćanski savez. Na čelu ove vojske, nalazili su se Janoš Hunjadi (Sibinjanin Janko) i Đurađ Branković. Jula 1444. je u Segedinu sklopljen mir između Turske i Mađarske. Odlučna bitka između Mađara i Turaka se vodila od 17-19 oktobra 1448. Mađari su na Kosovu pretrpeli katastrofalan poraz, a Hunjadi biva uhvaćen od strane despota, pri bekstvu iz Srbije. Mađarski kralj je 7. avgusta 1451. sa despotom sklopio novi mir i tada je obavljena veridba Jelisavete Celjske, mlađe Đurđeve unuke, sa Matijom, mlađim sinom Janka Hunjadija. Carigrad je pao 29. maja 1453. a turski sultan Mehmed 2. Osvajač, pretvorio je Crkvu Aja Sofija u džamiju. Razjedinjeni hrišćanski svet Evrope, doživeo je time, težak udarac. Turski sultan, krenuo je protiv Srbije. Kada su Turci u leto 1456. pošli na Beograd, despot Đurađ je sa Janošem Hunjadijem branio raniju srpsku prestonicu. Od kuge, koja se tada pojavila, umro je i Janoš Hunjadi. Despot Đurađ nije uspeo da sklopi mir sa sultanom i umro je 24. decembra 1456. Nasledio ga je mlađi sin Lazar Branković.

Despot LAZAR BRANKOVIĆ je vladao od 1456-1458. Despotovi stariji sinovi Grgur i Stefan bili su oslepljeni 1441, a posle pada Smedereva, 18. avgusta 1439. Đurađ se sa porodicom sklonio u Mađarsku. Proturski orijentisani bili su despot Lazar, njegov brat Grgur, bivša sultanija Mara, Toma Kantakuzen i Jerina, koja je umrla 3. maja 1457. Despot Lazar Branković je umro 20. januara 1458. godine. Za sobom nije ostavio muške potomke, već samo ćerke Jelaču (Jelenu), Irinu i Milicu. Despot Lazar Branković je bio poslednji srpski vladar koji je nosio despotsku titulu dobijenu od Carigrada.

Despot STEFAN BRANKOVIĆ je vladao od 1458-1459. godine. Odmah posle smrti despota Lazara, bosanski kralj Tomaš, je nastojao da se dokopa srpskog prestola. Svog sina, kneza Stefana Tomaševića, oženio je Lazarevom ćerkom Jelačom (cilj je bio spajanje Srbije i Bosne). Novi srpski vladar, trebao je da postane kraljević Stefan Tomašević. On je 21. marta 1459. preuzeo vlast nad despotovinom. Slepi Stefan Branković je na kraju otišao u Albaniju, kod svoje sestre, gde se 1460. oženio Angelinom, ćerkom Arijanita Komnina i sa njom imao sinove Đorđa i Jovana i ćerku Mariju. Ovaj brak je bivšem srpskoom vladaru doneo srodničku vezu sa Skenderbegom. Umro je 9. oktobra 1476. Posle njegovog proterivanja u Veneciju i Furlaniju, u Srbiji je prekinuta vladavina muških potomaka Brankovića. Smederevo je 1459. palo u turske ruke bez borbe. Time je pala i cela Despotovina pod tursku vlast. Ipak, srpski otpor Turcima, trajao je duže nego otpor drugih balkanskih država. Ali, skoro 500 godina Srbija će se nalaziti pod turskom vlašću. Jedino zahvaljujući srpskoj Crkvi, srpski narod je uspeo da sačuva nacionalni identitet. Srpska Crkva je sprečila da proces islamizacije uspe u Srbiji kao što se to dogodilo u Bosni. Zbog toga, a i zato što je ona podizala narod na bune i ustanke protiv Turaka, 1766. je ukinuta Pećka patrijaršija.

VOŽD KARAĐORĐE PETROVIĆ je vladao od 1804-1813.

KNEZ MILOŠ OBRENOVIĆ je vladao od 1815-1839.

KNEZ MIHAILO OBRENOVIĆ od 1839-1842.

KNEZ ALEKSANDAR KARAĐORĐEVIĆ od 1842- 1858.

KNEZ MILOŠ OBRENOVIĆ (druga vladavina) od 1858-1860.

KNEZ MIHAILO OBRENOVIĆ (druga vladavina) od 1860-1868.

KNEZ MILAN OBRENOVIĆ od 1868-1889.

KRALj ALEKSANDAR OBRENOVIĆ od 1889-1903.

KRALj PETAR 1. KARAĐORĐEVIĆ od 1903-1921.

KRALj ALEKSANDAR 1. KARAĐORĐEVIĆ od 1921- 1934.

KRALj PETAR 2. KARAĐORĐEVIĆ od 1934- 1945 (uz vladavinu kneza Pavla i Milana Stojadinovića – jer nije odmah bio punoletan, da bi nasledio oca).

Prikaz dela knjige „Svi vladari Srbije“ Dejana Nikolića (Narodna biblioteka ’Resavska škola’, Despotovac, januar 2001, treće izdanje)

Priredio:Vojislav Ananić