Vretanija i Vojna Krajina

Činjenica je da su Srbi puškama austrijske proizvodnje odbranili Hrvatsku od Turaka i u nju došli na poziv austrijskih zapovednika, jer su Hrvati pobegli ka Slovačkoj, Mađarskoj i Poljskoj. Pričamo o srpskoj Krajini, a mislimo na Kordun, Baniju, Liku, Severnu Dalmaciju, ZAPADNU i Istočnu Slavoniju. No, malo Srba zna za zemljicu VRETANIJU, prvu vojnu Krajinu koja je nastala u srcu današnje Hrvatske, u četvorouglu Varaždin – Zagreb – Virovitica – Ivanić Grad. Tamo još živi nešto malo Srba po selima oko manastira Marče (danas Lepavine), koji su došli mahom iz Srbije, Hercegovine, pa čak i iz Makedonije. Govore štokavicom, po slavonski, dok Hrvati govore kajkavski, „zagorski“, „podravski“.


„...Predele Gornjokarlovačke eparhije, Srbi su naseljavali tokom 15 – 18 veka, a episkopat im je bio u manastiru Rmanu (Hrmanj) na ušću Unca u Unu... U 17. veku, njegovim početkom, osnovano je Uskočko ili Marčansko vladičanstvo. U velikom Bečkom ratu (1683 -1699), Banija, Lika i Krbava ušle su u sastav austrijske države. Tada je za ove krajeve osnovana Karlovačko – zrinopoljska episkopija (1695)...“, str. 202. „Gornjokarlovačka eparhija je pored svojih manastira imala stoosamdeset i devet hramova i pet parohija. Prema popisima rasprostirala se nad 384.494 pravoslavnih Srba“, str. 203. (Momir Jović: Istorija Srba – moja primedba)

No, otkuda Srbi tamo? Ugarski kralj Matija pozvao je u svoje vojne redove srpske vojnike, nakon pada srpske despotovine u turske ruke 20. juna 1459. godine, kad je poslednji srpski kralj iz Bosne, Stefan Tomašević, predao utvrđenje Smederevo, čime je nestala srpska srednjevekovna država. Počele su nove seobe naroda iz Srbije ka zapadu (koje su trajale tokom vekova). Kralj Matija je 1475. godine u svoju ličnu gardu  odmah stavio 5000 Srba – husara (lakih konjanika), a u isto vreme Srbi su već odavno bili na tlu Slavonije, Prigorja, Posavine, Podravine i Bilogore. Prva godina koja se pominje u istorijskim izvorima je 1424, kada Katarina Branković („kćer despota Đurđa, udata za grofa Urliha Celjskog“,str. 147. – Momir Jović: Istorija Srba – moja primedba).
Svoju novu teritoriju Srbi su nazvali VRETANIJA. U isto vreme, to su bila vrata Evrope za zaštitu od Turaka. Ti Srbi su sebe nazivali Serbljima, Rascijanima i Vlasima (jer su bili stočari, a tako su ih i Turci nazivali). Između 1467 – 1470. tamo stižu nove srpske porodice iz Bosne i Hercegovine sa vojvodom Vladislavom Hercegovićem, sinom osnivača Hercegovine, Stjepana Vukčića – Kosače. 


Najveću seobu iz Slavonije (koja je mahom bila srpska i zvali su je „Mala Vlaška“, „Mala Rascija“, „Raška“), izveo je vojni austrijski zapovednik baron Herberštajn sa svojim kapetanima Lajsbaherom, Grasvajnom i Glajspahom od 1597 – 1600. godine. One su izvedene sporazumno s vojnim starešinama Srba, koje su htele da se bore za Hrišćanstvo, makar to bila i Austrija. Ogroman broj Srba stigao je u krajeve Gornje Slavonije (od reke Ilove do Sutle u to vreme) s mitropolitom bosansko – ličkim Gavrilom Predojevićem. Znatna seoba za to vreme desila se 1688 -89. godine, nakon osvajanja Užica od strane Turaka, (kada je Austrija bila ušla u Srbiju na neko vreme, pa opet izgubila). Odatle je izvedeno 6000 duša iz užičke okoline i doseljeno u Slavoniju, koja je opustošena Turcima. Potom je tamo došlo i 1500 Srba iz Sarajeva i Tuzle, koji nisu hteli da se poturče. 

- (Vretanija – srpska zemljica u Hrvatskom Zagorju, skinuto sa interneta, „Istorija  Balkana Website“, autor SVEVLAD, 21. 4. 2006),
- Vladimir Ćorović: Istorija Jugoslavije,  Narodno Delo, Beograd, 1933,
- Momir Jović: Istorija Srba, GDP  „Dimitrije Davidović“, Smederevo, 2000 - te godine)

Vojislav Ananić