Predstavljen “Zrmanjski kraj u prošlosti i sadašnjosti” autora Jovana Čanka i Milojka Budimira

BEOGRAD - U renoviranom prostoru Klub restorana „Tesla“, pred više desetina posjetilaca, autori su predstavili monografiju nekadašnje opštine Zrmanja na 648 stranica, sa 115 kolor fotografija. Čanak i Budimir su istraživački, stručno i metodološki, prišli velikom poslu i uradili tako, da se slobodno može reći da će iza njih ostati djelo kao svjedok dužeg vremenskog perioda ovoga kraja. Doda li se tome i izuzetan prelom, tvrd povez u formatu B5, u koga su upakovane teme iz geografije, istorije, demografije, školstva, crkve i spomeničke baštine, ovakvo izdanje zaslužuje najvišu ocjenu.

 

Knjigu, čiji su izdavači Udruženje Srba iz Hrvatske i Srpsko kulturno društvo „Zora“ Knin – Beograd, predstavili su sami autori i njen urednik Danko Perić, ujedno i moderator ove promocije.

 

Mada se ovdje pojavljuje kao urednik, Perić je istakao da je monografija toliko dobro urađena, da se tu nije imalo mnogo šta uređivati i da je ovo još jedna vrijedna knjiga gračačkih autora napisana u posljednjih desetak godina koja govori o najvećoj opštini po površini u granicama sadašnje Republike Hrvatske.

 

„Ova knjiga nije samo najozbiljnija, nego je urađena sa najviše autoriteta, sa željom da zaista tako bude, a zasluge za to svakako najviše pripadaju Jovanu Čanku koji je prilježno prišao ovom poslu. Ovo govorim kao svjedok od samog početka njenog stvaranja, bolje rečeno, njene finalizacije jer se na njoj radilo najmanje posljednjih desetak godina. Nažalost, knjiga je ugledala svjetlost dana u vrijeme kada se na njenoj promociji ne može okupiti veći broj ljudi i vremenu koje nije sklono kupovini i prodaji knjiga. Zato, uzimajući u obzir i njen grafički dizajn, slobodno možemo istaći da ona predstavlja pun pogodak predstavljanja cjeline jednog kraja“, rekao je, između ostalog, Danko Perić, naglasivši da je ona svakako i najobimnija od svih do sada izdatih koje obuhvataju region Krajine.

 

Jovan Čanak je, u svom uvodu, naveo da je od ideje do realizacije knjige na samom startu postignuta visoka saglasnost i spremnost obojice autora da se uhvate u koštac sa nimalo lakim zadatkom, svjesni da ih čeka veliki posao. Čanak je istakao da su se autori lako dogovorili oko metodologije rada, a da sama knjiga ima 14 različitih poglavlja koje je trebalo posložiti  po oblastima od geografije do junačkih pjesama zrmanjskog kraja, ali sve to i kvalitetno obraditi.

 

U nastavku izlaganja, Čanak je istakao da se pod Zrmanjskim krajem zapravo podrazumijeva nekadašnja opština Zrmanja čije je trajanje započelo još za vrijeme Austrougrarske 1886. godine, kao jedne od političkih opština kotara Gračac, do njenog potpunog ukidanja 1955. godine. Zrmanjska opština u navedenom kotaru bila je i najnerazvijenija, ali sa čime se svakako može pohvaliti je činjenica da je iznjedrila 56 ličnosti koje su u svijetu poznate i priznate u raznim sferama naučnog, kulturnog, privrednog i sportskog života.

 

„Na 230 kvadratnih kilometara na kojima se prostirala, oko ¼ teritorije kotara, tadašnja zrmanjska opština je obuhvatila 12 sela: Cerovac, Kom, Nadvrelo, Otrić, Palanka, Pribudić, Prljevo, Rastičevo, Velika Popina, Zrmanja i Zrmanja Vrelo. Najveći broj stanovnika je imala prema popisu iz 1931. godine, 6.105 od čega je samo 169 njih bilo hrvatske nacionalnosti. Kao posljedica ratnih zbivanja, za vrijeme Prvog i Drugog svjetskog rata, kao i kasnijih kolonizacija broj stanovnika je značajno padao, a čak 533 lica su stradala u periodu od 1941-1945. godine. Za vrijeme građanskog rata 1991-1995. godine sačinjen je spisak od 54 poginula i nestala lica. Nakon protjerivanja srpskog stanovništva sa tog područja prema popisu iz 2011. godine, ostalo je da na ovom području živi njih 208, mada prilikom zaključivanja ove knjige došli smo do podatka da ih je 2019. godine tamo bilo samo 125 stalno naseljenih“, naveo je magistar ekonomskih nauka Jovan Čanak.

 

Zaključujući svoju besjedu Čanak je naglasio da je taj kraj suočen sa činjenicom da se približava biološko nestajanje srpskog naroda, potkrepljujući to podatkom da su tamo trenutno samo tri učenika osnovnoškolskog uzrasta koja školu pohađaju u dosta udaljenom Srbu. Zbog svega navedenog, pozvao je sve one koji su u mogućnosti da posjećuju svoja ognjišta i imanja, da to obavezno čine, kako ne bi došli u situaciju da zaboravimo svoje korijene i groblja predaka. Posebno je apelovao na stanovnike zrmanjskog kraja da ne prodaju u bescjenje svoju, kako je naglasio, đedovinu.

 

Prisutnima se obratio i koautor knjige Milojko Budimir riječima, da bez upornosti i predanosti Jovana Čanka ova knjiga ne bi izgledala ovako, kao što jeste. „Kreirao je teme, odredio ko šta od nas dvojice treba da uradi, a postignutim rezultatom sam izuzetno zadovoljan“, rekao je Budimir.

 

„U svom radu najviše sam se bavio spomenicima kulture, jer to ide i uz moju struku, istoričara-arheologa. Moram vam iskreno reći da se tim spomenicima rijetko ko bavio, pa čak i mi koji smo studirali i živjeli tamo. Niko nam nije govorio da su još od ranog srednjeg vijeka tamo živjeli Srbi, pa se tek početkom nesrećnog građanskog rata devedesetih na tom prostoru pojavio arheolog iz Beograda Đorđe Janković. On je vršio  rekomunisiranje terena oko Srba, zatim Grahova i Drvara, pa pri kraju rata došao i do Knina i na osnovu nalaza utvrdio da su od ranog srednjeg vijeka na tom prostoru, naseljeni Srbi i da su oni tu autohton narod“, rekao je, između ostalog, Milojko Budimir obrazlažući to konkretnim činjenicama.

 

Promocija je završena sa dvije pjesme Višnje Gaćeše, pjesnikinje koja vuče porijeklo iz Zrmanje, čiji stihovi su posvećeni baš ovom kraju. Jedna od njih je „Oj, Zrmanjo, ti najljepši kraju“, dok je druga vezana takođe za zrmanjsku dolinu, ali i za nešto širu okolinu.

 

Pjesmom nepoznatog autora Ilija Maričić i sam autor knjige o Omsici, jednom od gračačkih sela, predstavio se prisutnima. Potresni tekst ove pjesme govori o rastajanju pojedinca sa njegovim rodnim krajem, domaćim životinjama i putu u neizvjesnost. Stihovi daju ogoljelu sliku prostora i vremena u kojoj je ovaj kraj ostavljen sredinom devedesetih, ali i u kakvom se, nažalost, još i danas nalazi.