U Matici srpskoj održana tribina "Baština krajiških Srba"

NOVI SAD - U organizaciji Zavičajnog udruženja „Sava Mrkalj“ iz Novog Sada održana je 24. decembra u Matici srpskoj tribina pod nazivom „Baština Krajiških Srba“. O ovoj važnoj temi sa stručnog i naučnog aspekta govorili su viši naučni saradnik Instituta za noviju istoriju Srbije dr Sofija Božić, srpska književnica i profesor univerziteta dr Slavica Garonja, književni teoretičar prof. emeritus Dušan Ivanić, viši naučni saradnik Muzikološkog instituta Srpske akademije nauka i umjetnosti dr Danka Lajić – Mihajlović i istoričar umjetnosti dr Ljiljana Stošić.

Na početku tribine učesnike i publiku,u ime organizatora i domaćina, pozdravila je predsjednica Zavičajnog udruženja „Sava Mrkalj“ Zorica Vlajinić, koja je predstavila goste i zahvalila svima na prisustvu.

Moderator tribine bila je dr SvetlanaŠeatović, viši naučni saradnik Instituta za književnost i umjetnost u Beogradu,koja je istakla da su Zavičajno udruženje „Sava Mrkalj“, Matica srpska i Krajiški odbor Matice srpske,nakon 24 godine od vojnih intervencija prema srpskom narodu i velikih egzodusa, kao i godina ćutanja o istoriji, kulturi, književnosti i drugim oblastima,našli dovoljno sluha i razumijevanja da se angažuju na izučavanju i prikupljanju baštine krajiških Srba. Tome u prilog ide i zbornik „Baština krajiških Srba“koji će štampati Zavičajno udruženje „Sava Mrkalj“ a čije se izdavanje očekujeuskoro. Zbornikbi trebalo da bude neka vrsta obavezne kućne biblioteke svakog Srbina porijeklom iz Krajine, kao i svih onih koji nemaju direktno porijeklo, ali imaju široku nacionalnu i kulturnu svijest, rekla je u svom izlaganju dr SvetlanaŠeatović.

Baština krajiških Srba je veoma važna tema kojoj je u narednoj godini potrebno posvetiti posebnu pažnju, s obzirom na to da se sljedeće godine obilježava 25 godina od egzodusa Srba iz Krajine. Ali, to je i godina u kojoj se treba nastaviti baviti baštinom krajiških Srba koja seže u najdublje periode srednjeg vijeka.Cilj tribinebio je izlaganjesavremenih naučnih pogleda koji su istorijski, književni, folkloristički, kao i elemenata izučavanja etnomuzikologije i sakralne baštine. Posebno je značajno izučavanje sakralne baštine, jer odlaskom naroda sa nekog područjataj narod sa sobom ne može da ponese svoje manastire, crkve i sveta mjesta koja su,ostajući na tuđim područjima,devastirana, ali može da ponese svoju pjesmu, jezik i sjećanje. Značajan dio sakralne baštine zahtjeva obnovu i pitanje je koliko će to biti moguće u Republici Hrvatskoj, ali ono što mogu da urade proučavaoci, naučnici i posvećenici na ovom prostoru to je da sve zabilježe i da to ostane kao trajna baština, sjećanje i materijal za nova izučavanja.

Prvi aspekt tribine bio je istorijski, o Srbima u Hrvatskoj, Slavoniji i Dalmaciji govorila je dr Sofija Božić, viši naučni saradnik Instituta za noviju istoriju Srbije. Sofija Božić je istakla da se prisustvo Srba na prostoru Hrvatske vezuje za epohu srednjeg vijeka, za kraj perioda seobe naroda kada su Srbi miješajući se dospjeli da obale Jadranskog mora gdje su formirali prve političke tvorevine. Krajišnici su tu formirali svoje zajednice u kojima su izgrađivali svoj identitet, prvenstveno uz pomoć mača i sablje.Međutim, oni nisu bili samo ratnici, već su se priklanjali i zemlji, pridajući veliki značaj poljoprivrednoj proizvodnji, a u vojnu službu stupali su samo pod uslovom očuvanja svojih sloboda.

– U osnovi očuvanja svog statusa ležala je borba za očuvanje nacionalnog identiteta koji se mogao sačuvati jedino pod uslovom da srpska zajednica sačuva svoju unutrašnju organizaciju i svoje uredbe kojima se rukovodila prije doseljavanja. Ovo je bilo neophodno naročito kada su u pitanju srpsko-hrvatski odnosi koji su uvijek bili zategnuti, puni nepovjerenja, natopljeni nerazumijevanjem, netolerancijom i negativnim emocijama, istakla je Sofija Božić.

Gledano sa istorijskog aspekta, borba za nacionalni identitet Srba vodila se kroz sve istorijske periode i ta borba traje i danas.Pored toga, vid borbe za očuvanje nacionalnog identiteta je i očuvanje književnog i folklornog blaga Srba sa prostora današnje Hrvatske,o čemu je sa naučnog aspekta govorila dr Slavica Garonja, srpska književnica i profesor univerziteta.

– Činjenica je da je srpski narod ostvario ogromnu duhovnu baštinu na teritoriji Vojne krajine i Bosne i Hercegovine i prioritet je da se svo to blago koje je prikupljeno i digitalizuje. To bi bio jedini dokumenat i trag da su Srbi živjeli na tim teritorijama i on bi dao odgovore na to kako se pjevalo, kako se živjelo, kakav je repertoar postojao i kakvo je duhovno bogatstvo Vojne krajine. Pored toga, a sa ciljem očuvanja srpskog nacionalnog identiteta, potrebno je napraviti antologijski izbor objavljenog i neobjavljenog narodnog stvaralaštva srpskog naroda Vojne krajine u kome su dominirale balada i lirska pjesma. Kroz takva djela vidjelo bi se cvjetanje narodne pjesme, šta se pjevalo, šta je bilo najpopularnije i kakav je bio stvaran život narodne pjesme, istakla je Slavica Garonja.

U očuvanju nacionalnogidentiteta krajiških Srba svoj doprinos konstantno daje profesor Dušan Ivanić, književni kritičar, koji je, između ostalog, napisao i knjigu „Književnost srpske Krajine“, kao iantologiju„Pripovijetka srpskih pisaca iz Hrvatske“. Iza njega stoji obiman rad na izučavanju i prikupljanju književnog bogatstva krajiških Srba. Prema riječima profesora Ivanića pisani tragovi o prisustvu Srba u Hrvatskoj pojavili su se veoma rano. O tim tragovima mogla bi se napraviti zbirka zapisa koji su bitni za sam život ljudi u tim krajevima: kratke rečenice o ugroženosti srpskog naroda, o velikim seobama, ali i priče koje se tiču svakodnevice. Potrebno je napraviti neku vrstu leksikona kulture Srba u Hrvatskoj, koji bi obuhvatio muziku, likovnu umjetnost, graditeljstvo, književnost i druge oblasti.

Pored istorije, književnosti i folklora, etnomuzikologija kao vid očuvanja srpskog identiteta je takođe veoma značajna. O muzici, kao dijelu nematerijalnog kulturnog nasljeđa Srba iz Hrvatske, govorila je dr Danka Lajić – Mihajlović, viši naučni saradnik Muzikološkog instituta Srpske akademije nauka i umjetnosti. Danka Lajić – Mihajlović istakla je da je muzičko nasljeđe dio cjelokupnog života i kompletne tradicionalne kulture kojoj pripada i koja na pravi način otkriva njeno značenje.Pored toga, veoma je važno ne samo da se istraže neki muzički fenomeni, već da to do čega smo došli vratimo u život i vratimo društvu kojem ta nauka treba da služi:

– Etnomuzikolozi su uključeni kao autori programa, kao članovi žirija, u različite događaje u javnoj kulturnoj praksi kao što su priredbe, obilježavanja i svečanosti. Pored toga, važno je da etnomuzikolozi učestvuju i u organizaciji i prenosu tradicionalnih muzičkih znanja mlađim generacijama. Tradicionalna muzika nisu samo melodije, ritmovi, tonski nizovi, stihovi, to je etos i to je nešto što nije lako usvojiti. To je način vaspitavanja određenih ljudi i osnovni zadatak savremenihetnomuzikologaje da kroz radionice obučavaju mlade ljude kako se nešto pjeva. To je ta nematerijalnost koja oslikava muziku kao dio nematerijalnog kulturnog nasljeđa. Ona nije ugrožena drugim vrstama ataka na očuvanje, to je nešto što je između nestajanja samog po sebi i nestajanja pod uticajem savremenih medija muzičke industrije. Potrebno je spriječiti nestajanje i trivijalizaciju tradicionalne muzike, što je važno za identitet Srba porijeklom iz Krajine.

Tema koja je ostavljena za kraj tribine, ali ne manje važna, jeste sakralna baština krajiških Srba. O toj temi govorila je dr Ljiljana Stošić, istoričar umjetnosti, naučni savjetnik Balkanološkog instituta Srpske akademije nauka i umjetnosti:

– Sakralna baština krajiških Srba više puta je u nepovrat nestajala, smanjivala se, osipala i bivala ukradena. U njenom izučavanju fenomen predstavlja činjenica da sve ono što je do sada rađeno i o čemu postoje tragovi, pisani i materijalni, mora ponovo da se istražuje, jer trenutno stanje ne odgovara onome što je zapisano. Potrebno je krenuti u novo prikupljanje podataka o sakralnoj baštini, jer sve što je urađeno je i zastarjelo. Rad i objavljivanje, kako sintetički tako i analitički, veoma su važni, kao i dugoročni rad na izradi rječnika i enciklopedija koje bi se ticale ove oblasti krajiških Srba.

Za očuvanje nacionalnog identiteta krajiških Srba važna je činjenica da postoje ljudi entuzijasti koji imaju volju, snagu, motiv i dobro raspoloženje da konstantno rade na prikupljanju baštine krajiških Srba. Samo na taj način će se neizmjerno doprinijeti očuvanju nacionalnog identiteta u vremenu kada različiti faktori pokušavaju spriječiti Srbe da sačuvaju svoju istoriju, kulturu, umjetnost, tradiciju i običaje.

Zavičajno udruženje „Sava Mrkalj“ ovom tribinom, kao i knjigom „Baština krajiških Srba“ koja će uskoro izaći, daje važan doprinos proučavanju kulturne, jezičke i književne baštine tog dijela srpskog naroda. Tribinu „Baština krajiških Srba“ podržao je Pokrajinskisekretarijat za kulturu, javno informisanje i odnose sa vjerskim zajednicama.