Promovisan ''Maternјi jezik'' u Beogradu

BEOGRAD - Kultna pesnička knjiga koja je prvi put štampana pre 40 godina, ''Maternji jezik'', kao književni prvenac Nenada Grujičića, nastavlјa svoj mladalački život i ne prestaje da izaziva pažnju lјubitelјa književnosti i pesničke umetnosti. To je knjiga o kojoj je, već pri njenoj pojavi, pisalo nekoliko desetina istaknutih kritičara i pesnika u bivšoj Jugoslaviji, i to se nastavlјa do današnjih dana.

Sinoć je u beogradskoj Prosveti, u galeriji čuvene knjižare ''Geca Kon'' promovisano je 4. dopunjeno izdanje ''Maternjeg jezika'' Nenada Grujičića, štampano u izdanju ove poznate izdavačke kuće. Publiku i učesnike pozdravio je urednik knjige Dragan Milenković, generalni direktor Prosvete, ističući danas značaj knjige ''Maternji jezik'' za izdavačku kuću koja počiva na tekovinama velikog srpskog izdavača Gece Kona, a koja je Grujičiću dosad objavila osam knjiga.

O vrednostima i značaju ove pesničke knjige koja se prvi put pojavila pre četrdeset godina u poznatoj ediciji ''Pegaz'' Književne omladine Srbije u Beogradu, govorilo je četvoro mladih beogradskih kritičara i pesnika: Mina Đurić, Irena Plaović, Ivan Despotović i Dušan Zaharijević.

Kritičarka Mina Đurić, profesorica savremene srpske književnosti na Filološkom fakultetu u Beogradu, istakla je pitanje gesta pesme i jezika kao specifičnu preokupaciju i temu koju pesnik obrađuje na osoben način. Naspram okoline koja kaže ''nema pjesma gestove'', ''ptica bez krila ne može da leti'' i ''list vode ne može presjeći ribu'', pesnik u pesmi ''Prevodilački rad'' zaklјučuje:

''Dobro, u redu,/ ovo je samo prevodilački rad /i zajednički dokumeent / o našem sučelјavanju.'' Kao na jednu vrstu osobenog vizuelnog gesta, Đurićeva je ukazala na uskličnik kojim se završava svaka pesma u ''Maternjem jeziku'', a što je nijansirana stvaralačka (intepunkcijska, gestualna) odlika pesnikove mladalačke a jasne poetske avanture. Mina Đurić je citirala i delove iz prvih interevjua Nenada Grujičića ( u listovima ''Oslobođenje'', Mladost'', ''Dnevnik'', ''Politika'', ''Glas omladine'' – objavlјeni u knjizi), koji su joj poslužili za bolјe razumevanje poetike mladog pesnika. Podsetila je na Grujičićeve svestrane aktivnosti od rane mladosti kada je kao student na Folozofskom fakultetu u Novom Sadu bio glavni i odgovorni urednik studentskog književnog lista ''To jest''. Već tada pa sve do svog dugogodišnjeg angažmana u Brankovom kolu, Grujičić je pokazao izražene sposobnosti u okuplјanju i afirmisanju konkretnih vrednosti istaknutih pesnika, pisaca i umetnika, ali ponajpre mladih pesničkih stvaralaca, pomažući im da ostvare svoje talente.

Pesnikinja i kritičarka Irena Plaović, asistentkinja sa Filološkog fakulteta u Beogradu, govorila je o snovima kao opčinjavajućim ''nejasnim predjelima'' i ''vradžbinama pjesme'', koji su za Grujičića paralelni izvori svesti o pesmi. Zatim je dodala: ''Pitanje Maternjeg jezika ne iscrplјuje se u jeziku; ono je pitanje živlјenja pesmom, koja je živo-tumačna i živo-tvorna. Razgolićujući postupak u jeziku, drhtanje pred (ne)mogućnošću stvaranja, Nenad Grujičić razgovetno mapira jedno sada već dugo postojanje mladog pesnika – izbavlјujući se pre vremena – kroz raskoš sna, vradžbinu pesme, nejasne predele u njoj, kroz brigu i negu, ali i kroz osvajanje prostranstava i ovladavanje svime što ima i nema kraj, po cenu, uvek, jednog žrtvovanja, odricanja i spremnosti da se čitavo trajanje u ovoj stvarnosti obeća pesmi.'' Pesnik i kritičar Ivan Despotović govorio je o prvencu ''Maternji jezik'' kao o manifestu poezije koji ne zastareva i koji govori o tome kako nastaje pesma. Ivan Despotović, koji je rođen iste godine (1978) kada se pojavio ''Maternji jezik'', rekao je i ovo: ''U Maternjem jeziku Nenada Grujičića pesma je živo biće, struktura sa kojom se razgovara i koja se iznova uvodi na čitalački horizont današnjice, ista ona kakva je i nekada u dugoj književnoj istoriji bila, ali nova jer je sada ugledana od strane nekog prvi put, na način koji će trajati i koji se uspostavlјa kao zakonitost. Ona je deo jednog unutrašnjeg, kvantnog predela, i da bi joj se dala lična boja, treba je prvo pogledati, kao sićušnu, nedelјivu česticu za koju mnogi udalјeni od duhovnosti tvrde da ne postoji, a koja postaje neponovlјiva upravo gledanjem i čitanjem.''

Mladi pesnik i esejista Dušana Zaharijević osvetlio je ''Maternji jezik'' kao tematsko-motivske krugove koji i njega samoga interesuju u pesničkoj radionici: ''Poezija Nenada Grujičića iz knjige Maternji jezik predstavlјa promišlјanje poezije i jezika poezijom i jezikom. Svestan je pesnik značaja maternjeg jezika i jezika uopšte. Ne radi se samo o shvatanju jezika kao elementa identiteta, već i kao umetničkog medija pomoću kojeg i kojim pesnik stvara i promišlјa svet i sebe. U svojim nastojanjima on seže do najranijh sećanja koja dotiču dan kada je prvu put uzeo olovku u ruke u nacrtao liniju (psma Običaj). To je linija smisla koja prolazi kroz srce i nastavlјa se do porođajnog mesta – kako pesnik peva u pesmi Običaj, putovanje kroz nejasne predele pesme koje je otpočelo u prvoj knjizi i još uvek traje. Jasno je već iz naziva knjige da su osnovni elementi knjige Maternji jezik upravo jezik, pesma i sam proces stvaranja. Ono o čemu peva, Grujičić naziva TO, to je ono neiskazivo i nemoguće. Međutim, iako je TO nemoguće, bez tog nemogućeg nije moguće pevati, a opet nemoguće ga je ispevati. Čitav proces stvaranja pesnik doživlјava kao ''veliku pometnju''.

Pokušava da odgovori na pitanje šta je poezija. Ona je za njega mogućnost izbavlјenja, i to ne samo onog duhovnog, nego i izbavlјenja jezika, jezikom i u jeziku. Ideja o poeziji i pisanju kao izbavlјenju pre vremena je nešto što se održalo u pesništvu Nenada Grujičića i u kasnijim knjigama.''

U nekoliko navrata, pesnik Nenad Grujičić nadahnuto je govorio iz ''Maternjeg jezika'' svoje poznate pesme (''Olovka'', ''Unutrašnja'', ''Velika pometnja'', ''Prevodilački rad'', ''Poezija ima svoje lјude'', ''Zbivanja oko pjesme'', ''Dokazivanje života'', ''Jedna jedina riječ'', '''Moć koja nije'', ''To'', ''Tajna se otkrije na kraju''...) i prisećao se uspomena i događaja iz 1978. godine kada je knjiga prvi put izašla. Istakao je da se prvenac ''Maternji jezik'' pojavio zahvalјujući osećanju pesnika Raše Livade za njegov talenat, koji je bio predsednik žirija u ediciji ''Pegaz'' Književne omladine Srbije 1978. godine. Tada je na konkurs, pod šiframa, pristiglo 274 rukopisa iz cele Jugoslavije. Ne poznavajući Grujičića lično, Raša Livada je insistirao na pesničkom rukopisu pod šifrom ''Ars poetika''. Otvaranjem koverte sa tom šifrom žiri je ustanovio da se radi o knjizi pesama ''Maternji jezik'', sa kojom je Grujičić na velika vrata ušao u srpsku književnost.


Nenad Grujičić je na promociji rekao je da su njegove prve dve knjige, ''Maternji jezik'' i ''Linije na dlanu'' pisane i objavlјene ijekavskim izgovorom i da je to lepa posledica njegovog školovanja i života u Prijedoru od šeste do devetnaeste godine mladosti. Tako je i kazivao pesme na promociji u knjižari ''Geca Kon'', jer i ta dimenzija jezika – ijekavska, i te kako pripada sintagmi ''maternji jezik'', jezik sa kućnog praga. Istakao je da je kao student doživeo privilegiju da o ''Maternjem jeziku'' pišu i njegovi profesori sa fakulteta, kod kojih tada još nije bio položio ispite. Tesktovi profesora Slavka Gordića i Jovana Delića pojavili su se u ''Letopisu Matice srpske'' i ''Glasu omladine'', a student-pesnik Grujičić tek posle na ispitima kod ovih profesora. Zatim se prisećao iskustava i doživlјaja u susretu sa prikazima ''Maternjeg jezika'' u sarajevskom ''Odjeku'', makedonskoj ''Sovremenosti'', splitskoj ''Nedelјnoj dalmaciji'', novosadskim ''Polјima'', beogradskoj ''Književnoj reči'', ''Delu'' i ''Književnim novinama'', niškim ''Zbivanjima'', prijedorskom ''Kozarskom vjesniku'', beogradskim ''Omladinskim novinama'' i drugim brojnim listovima i časopisima. Sve to bilo je neopisivo novo i iznenađujuće, prisećao se Grujičić, za mladog pesnika koji je sa nepokoloblјivom verom u sopstveni talenat nastavio da savlada prepreke oličene u ''klipovima među točkove'' i zavisti uticajnih ne-pesnika na mestima moćnih urednika važnih časopisa i redakcija, koji se u svom gradu nisu baš mnogo radovali pojavi tako darovitog i naširoko primećenog maldog pesnika.
Nenad Grujičić je na kraju rekao da svoj ''Maternji jezik'' doživlјava kao moćnu nevinu prvinu koja je savladala sva iskušenja i prepreke, i kao ''parče neba na zemlјi'' koje ga i dan-danas nadahnjuje, duhovno hrani i snaži.

Četvrto dopunjeno izdanje knjige ''Maternji jezik'' Nenada Grujičića biće predstavlјeno 22. maja u Banjaluci, a 30. maja u Novom Sadu.