Proslave Ujedinjenja 1. decembra i Sokoli

Srpski narod je u XIX veku težio da se ujedini. Dok je srpski narod u tadašnjoj Srbiji težio da se ujedini sa svojim sunarodnicima, vlada Srbije je mislila o teritorijalnom proširenju. U „Načertaniju“ predsednika srpske vlade Ilije Garašanina istaknuto je : „Srbija je toliko mala da u tom stanju ostati ne sme“. U poruci crnogorskog vladike Petra Petrovića Njegoša upućenoj Iliji Garašaninu 2 maja 1848 godine istaknuto je :

„Ako je igde ikoga, nas evo. Ako li nema nikoga, ja ne mogu ništa do stidjeti se što sam vam brat. Sad ili ikad, nikad ako ne sad“. (1) Službena Srbija i veliki deo građanske klase isticali su svesrpski program u kome se tražilo priključenje srpskih i susednih mešovitih krajeva srpskoj državi. Zavetna misao kneza Mihaila Obrenovića bila su izraz takve politike. Garašanin je uputio poruku Štrosmajeru (1867) o zajedničkoj borbi za oslobođenje hrišćana od turskog jarma i stvaranju uslova za „sjedinjavanje sviju jugoslovenskih plemena u jednu saveznu državu“. Svetozar Marković i napredni krugovi na koje je on uticao, tražili su slobođenje i federaciju, koja bi počivala na „ličnoj slobodi onih koji stupaju u saveznu zajednicu“. U drugoj polovini XIX veka „srbijansko jugoslovenstvo razvijalo kao prošireno srpstvo“, a jugoslovenstvo Gaja, Štrosmajera „najčešće razvijalo kao prošireno hrvatstvo“. Na prelomu iz XIX veka u XX vek revolucionarnu omladinu zahvatio je novi talas jugoslovenstva. (2) Balkanski rat izazvao je oduševljenje prema Srbiji i Crnoj Gori u širim slojevima naroda u jugoslovenskim zemljama Austro-Ugarske. To je doprinelo okretanju politike zvanične Srbije od svesrpskog ka jugoslovenskom programu. (3) Sve to dovelo je do odluke o ujedinjenju i stvaranju Jugoslavije. Prvog decembra 1918 godine srpski narod se ujedinio u jednu državu. Sokoli su održali slet u Zagrebu 1924. Na skupštini su odlučili da uz Vidovdan njihov praznik bude Dan Ujedinjenja 1. decembar. Praznik je svečano proslavljan u svim sokolskim društvima do Aprilskog rata 1941.

U nedelju 1 decembra 2024 u okviru obeležavanja 1 decembra priređuje se u Beogradu 19 Plesna i akrobatska revija Sokolskog saveza Beograda od 11 časova do 14 časova u Kulturnom centru "Čukarica" na Banovom brdu Turgenjeva 5. Sokolska plesna revija održava se u velikoj sali Teatar na Brdu. Biće nastupi više od 20 sokolskih društava iz Beograda i Srbije, plesnih, gimnastičkih i baletskih klubova kao i sportista svih uzrasta. Milica Jovanović i Udruženje starosedelaca Čukarice "30 decembar" učestvovaće na priredbi sa Sokolskom izložbom koja će biti izložena u holu od 10 časova do kraja priredbe. Članovi udruženja dali su svoje predratne sokolske fotografije i sredstva za kopiranje postera za izložbu.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

Napomene :

1. Dr Momčilo Zečević, „Od jugoslovenske ideje do države 1918.“, „Arhivski pregled“, 1-2, Beograd, 1989, str 16;
2. Dr Momčilo Zečević, „Od jugoslovenske ideje do države 1918.“, „Arhivski pregled“, 1-2, Beograd, 1989, str. 17;
3. Dr Momčilo Zečević, „Od jugoslovenske ideje do države 1918.“, „Arhivski pregled“, 1-2, Beograd, 1989, str. 18;