25 godina od zločina u Surdulici: Komemoracija izbjeglicama stradalim u NATO bombardovanju

SURDULICA - Povodom Dana sjećanja na srpske žrtve stradale tokom građanskih ratova u bivšoj Jugoslaviji u Surduilci je 31. jula 2024. godine održana komemoracija i pomen ubijenim izbeglicama. U Nato bombardovanju Izbjegličkog centra u noći sa 30. na 31. maj 1999. poginulo je 15 izbjeglica sa Korduna i iz Like. Prvi put ove godine rodbina, prijatelji, poznanici i komšije su odali poštu ovim nevinim žrtvama u organizaciji Zavičajnog kluba Korunaša iz Beograda i opštinskog odbora SUBNORa iz Surdulice.

Parastos je održan kod zajedničke grobnice na Masurničkom groblju u Surdulici kojeg je služio mjesni paroh Dušan Džonić. Vence su položili predstavnici Republičkog komesarijata za izbeglice i migracije, opštine Surdulica i Zavičajnog kluba Kordunaša, a cveće više od 30 prisutnih pojedinaca.

Nakon toga komemoracija je održana u Surduličkom kulturnom centru. Predsednik Skupštine opštine Surdulica Nemanja Gligorijević, govoreći posle intoniranja „Na Kordunu grob do groba“ istako je da je Surdulica mesto stradanja koja su se dešavala u svim ratovima. Tako je u NATO bombardovanju ovo mesto pretrpelo najviše civilnih žrtava i razaranja. Surdulica je bila srpska Gernika.


- Među nevino stradalim bili su i oni koji su proterani sa svojih ognjišta, a bežeći od rata svoj mir nisu mogli da pronađu ni ovdje. Pronašla ih je ruka zločinaca. Njihovo stradanje ne zaboravljamo, svake godine na godišnjicu početka Nato agresije 24. marta održimo komemoraciju i parastos, istakao je Nemanja Gligorijević.

Svirepi čin bombardovanja specijalne bolnice za plućne bolesti, tzv. “Sanatorijuma”, koja je tada služila kao kolektivni izbjeglički centar, primer je nepoštovanja osnovnih principa međunarodnog humanitarnog prava istakla je zamenik komesara za izbeglice i migracije dr Svetlana Velimirović.
- U toj zgradi koja je tada prenamenjena u kolektivni centar, bile su smeštene izbeglica iz bivših republika SFRJ, uglavnom iz Hrvatske, koje su tu zatražile sigurno mesto i zaštitu. Projektili su pogodili paviljon u kome je bilo smešteno više od 140 izbeglica, ljudi kojima je bilo priznato pravo na međunarodnu zaštitu, a koju im je ta međunarodna zajednica to pravo oduzela, istakla je dr Velimirović.

U tim objektima poginulo je 20 lica, među kojima i izbeglice, a više desetina lica je povređeno. Mesec dana kasnije, u američkom Kongresu, moglo se čuti da je „reč o totalnoj nesreći“, da je „ljudska greška dovela do udara u bolnicu. Pogodili smo bolnicu. Nismo hteli. Pilot se zbunio“. Kažu koleteralna šteta? Još jedna!

- Zato ne smemo zaboraviti ove ljude koji su izbegli iz Hrvatske u avgustu 1995. godine, spasavajući glave pred hrvatskom vojskom u „oluji“, verujući da su, iako su ostali bez doma i imovine, makar sačuvali svoje živote i našli sigurno mesto za život. A onda se desio novi rat, NATO bombardovanje Jugoslavije i smrt daleko od rodne grude. Na žalost, za oteti zavičaj i izgubljene živote izbeglica iz Like i Korduna koji su utočište potražili ovde u Surdulici još niko nije odgovarao, zaključila je pomoćnik komesara za izbeglice i migracije dr Svetlana Velimirović.

U nastavku komemoracije u Surdulici svoje sećanje prepuno emocija na tu kobnu noć izneo je Petar Mađerčić, izbeglica sa Korduna, koji se u tom trenutku zadesio u blizini bombardovanih zgrada i srećom ostao nepovređen. Sjeća se druženja sa stradalima sa kojima je četiri godine djelio radosti i tuge u surduličkim kolektivnim izbjegličkim centrima iščekujući bolje dane.


- Prošlo je 25 godina od najduže noći u mom životu, noći koja traje i koja u meni nikada neće proći. U sećanju su mi Malobabići i ponosna majka Bosiljka i deca Milena, Milenko i Rade. Sećam se njihovih osmeha. O kako bi danas Bosiljka bila sretna sa svojim unučićima! I dalje se pitam zašto su bombardovani bolnica i izbjeglički centar koji su bili vidljivo označeni? Zahvaljujem se građanima Surdulice sa kojima smo djelilili i dobro i zlo, istakao je Mađerčić.

Kordun, kao i Surdulica nije bio pošteđen stradanja ni i u jednom ratu. I baš na dan 31. juna desili su se strašni ustaški zločini 1941. u glinskoj i 1942. u sadilovačkoj crkvi.

- Ustaše su u plamen zapaljene crkve u Sadilovcu bacile 149 djece, 24 iz koljevke, tada je nastala „Na Kordunu grob do groba“. I ovde u Surduici su stradali civile, žene, starci i djeca. Među njima i naši sa Korduna. Hvala opštini Surdulica što čuva sjećanje na njih, a mi se obavezujemo da ćemo svake godine doći da obiđemo njihov grob i da održimo parastos i komemoraaciju, rekao je član predsedništva Republičkog odbora SUBNORa Đuro Škaljac.


Stradadanja Surdulice u NATO bombardovanju u svojoj knjizi je dokumentovao Najdan Stojanović. Delove toga svjedočanstva čitala je predsednica opštinskog SUBNORa Marija Stojanović.

U programu komemoracije učestvovale su članice Pjevačke grupe „Čuvarkuća“ iz Beograda, dok je „Majku Pravoslavnu“ recitovala učenica surduličke gomnazije Nikolina Savić.

Učesnici komemoracije mogli su da pogledaju i izložbu fotografija i druge dokumente koji svedoče o razaranju Surdulice.
Svi učesnici komemoracije obavezali su se da neće dopustiti da žrtve budu zaboravljene, a na sastanku sa opštinskim čelnicima dogovoreno je uređenje i održavanje zajedničke grobnice u kojoj su sahranjene izbjeglice. Za tu namenu biće pokrenuta i akcija prikupljanja dobrovoljnih priloga koju će organizovati Udruženje krajiških Srba Prelo u Americi i Zavičajni klub Kordunaša u Beogradu.

S. Dančuo