Mauthauzen obilježje dva svjetska rata

MAUTHAUZEN - U organizaciji Ministarstva za rad, zapošljavanje, boračka i socijalna pitanja, sačinjena je delegacija koju je predvodio državni sekretar Zoran Antić i državna službenica Dragana Podgorelac, koja je od 2. do 8. maja 2024. posjetila srpska groblja iz Prvog svjetskog rata Rajfendorf (pored Mauthauzena), Ašah i Nežider, kao i KL Mauthauzen i njegove sporedne logore Guzen, Melk, Ebenze i Harthajm.

Delegaciju Republike Srbije činili su predstavnici Ministarstva Odbrane i Vojske Srbije, pitomci Vojne akademije iz Beograda, predstavnici i studenti Kriminalističko-policijskog univerziteta, predstavnici SUBNOR-a i SUBOS-a, Udruženje potomaka ratnika 1912–1920, Udruženje veterana 63. padobranske brigade, Udruženje logora Jasenovac i Udruženje zatočenika KL Mauthauzen Srbije.

Delegaciji su se pridružili generalni konzul Republike Srbije Vera Vukićević i konzul Dejan Udovičić iz Salzburga, Crkvena opština Linc, srpska dijaspora s Udruženjem Nikola Tesla iz Linca s počasnim konzulom Aleksandrom Čenićem.

Sarajevskim atentatom na Franca Ferdinanda od strane Gavrila Principa, sručila se prava lavina izmišljotina o Srbima i Srbiji kao glavnim krivcima, kako bi izvršili već unaprijed režirani napad na Srbiju. Čak i danas, nakon toliko godina, nastaju tumačenja bez ikakvog osnova kako je Srbija glavni krivac za Prvi svjetski rat. A niko ne spominje brojne logore koji su se osnivali na teritoriji Austrougarske države. Prethodnica svih logora bio je Mauthauzen s prvim internircima Srba s teritorije današnje BiH. Slično su nastali Ašah i Nežider, kao i brojni logori po čitavoj Monarhiji. Poslije napada na Srbiju i zarobljavanja njenih vojnika, sprovodila se hajka na civilno stanovništvo gdje su čitave porodice sa djecom odvođene u određene logore u močvarama Dunava pod vedro nebo uz prezir domaćeg stanovništva, trpeći surovost i sadizam logorskih čuvara. Šta se moglo drugo očekivati kada se pročita Direktiva o držanju prema stanovništvu u Srbiji s potpisom generala Hortštajma nađenoj kod jednog vojnika. U njoj piše: „Braćo vojnici, mi ubrzo dolazimo u jednu zemlju i među jedan narod koji je gori od najstrašnijih varvara… Zato vam naređujem da prema toj bandi ne postupate sa humanošću, nego sve što je srpsko da uništite i svako lice koje govori srpskim jezikom bez ikakve milosti da streljate. Po ulasku u srpske gradove i sela, hapsite u prvom redu najuglednije ličnosti kao što su državni činovnici, sveštenici, učitelji i u prisutnosti svih odmah vješajte po tri iz svake grupe”. Lako je onda razumjeti savremenika toga vremena Vojislava Pandurovića koji je opisao stanje u logoru Mauthauzen zimi 1914. na 1915. „da su srpski zatočenici propatili kao što niko u svijetu nije patio”. Od novembra 1914. do aprila 1915. sahranjeno je na Savezničkom groblju u Rajfendorfu pored Mauthauzena 8.000 srpskih vojnika (istine radi, to su bili zarobljenici, nisu oni tamo u borbi poginuli). Ta brojka nije tačna, rat je trajao do 1918. Tokom rata bilo je 35.000 interniranih, smatra se da je ukupno stradalo 16.000 naših zarobljenika. Za najmanju krivicu tuklo se kundacima, vezivali su im ruke na leđa i dizali na drveće da vise po dva sata. Od tih vješanja mnogi su umrli. Veliki broj je poludio od tortura i bolesti. Katolički sveštenici su širili katolicizam, govoreći „da samo katolici mogu ući u raj”. Potpuno isto se odvijalo u logoru Ašah (zapadno od Linca uz Dunav), kao i Nežideru gdje su odvajali djecu od roditelja, što će se kasnije događati u Drugom svjetskom ratu u Jasenovcu, Staroj Gradišci, Jastrebarskom, Sisku…

Sudbinu zatočenih Srba u Mauthauzenu u dva svjetska rata spojio je slučaj Marka Radovića koji je s ostalim zatočenicima prenosio 2.000 leševa na Savezničko groblje iz Prvog svjetskog rata, pošto krematorijumske peći nisu bile u stanju spaliti toliki broj. Noseći leš Marku je propala noga u zemlju i ugledao je masovnu grobnicu punu suvih kostiju iz Prvog svjetskog rata.

Evropskoj javnosti su predočene činjenice o broju zarobljenika i civilnog stanovništva sa djecom čiji je ukupan broj bio 300.000, od kojih je blizu 50 % umrlo na čitavoj teritoriji Austrougarske. Prilikom polaganja vijenaca opširnije su prenosili ljudske sudbine i stanje u logorima državni sekretar Zoran Antić i Miloš Bajić.

DRUGI SVJETSKI RAT

Mauthauzen prvi logor u Austriji osnovan je 8. avgusta 1938. i sačinjen od 300 kriminalaca i „asocijalnih elemenata” Nijemaca i Austrijanaca, prebačenih iz prvih logora Dahau i Zahsenhauzen. Prednost logora bio je geografski položaj, infrastruktura i ogromna podrška stanovništva rasnoj teoriji ideologije „krvi i tla”, kao i „novog poretka” koje će provoditi jurišnici u crnim uniformama s kukastim krstom na lijevom rukavu. U svakom od njih bila je usađena mržnja do neograničenosti prema zatočenicima kao nižem sloju u odnosu na „natčovjeka” (arijevca).

Jedan stražar na deset zatočenika, kasnije i na petnaest.

SS posade pored Nijemaca i Austrijanaca činili su i folksdojčeri iz Slovačke, Mađarske, Poljske, Rumunije i Jugoslavije, koji su nastavili da se ponašaju nadmjeno, grubo i bahato, naročito prema Jevrejima, Slovenima, protivnicima režima, homoseksualcima, zabranjenim vjerskim konfesijama. Besplatna radna snaga korišćena je do krajnjih granica ljudske izdržljivosti. Bolesni i iznemogli su završavali u krematorijumima. Za logoraše koji su tražili da se vrate svojim kućama, dobijali su podrugljive odgovore: „Možete, ali samo kroz dimnjake”. Lako je objasniti zašto su kamionima odvozili velike količine pepela i bacali u Dunav. Bijeg iz logora bio je gotovo nemoguć, ako je slučajno nekom pošlo za rukom da pobjegne, uz pomoć stanovništva i SS službi brzo bi bio uhvaćen i likvidiran.

Svake godine 5. maja obilježava se oslobođenje logora od strane Amerikanaca. I ove godine preko 50 zemalja je učestvovalo na Apel placu sa svojim delegacijama kao i brojna udruženja iz Austrije i drugih zemalja.

HARTHAJM

Pod upravom KL Mauthauzen bio je Zavod za eutanaziju u srednjovjekovnom zamku Harthajm sa zvaničnim imenom Sanatorijum Dahau. Bio je to tajni Projekat T-4 po kome su svu djecu, odrasle, stare, ometene u razvoju, invalide, mongoloidne osobe zajedno s porodicama gušili u gasnim komorama a potom kremirali u pećima prije početka rata. Početkom i tokom rata vršeni su vivo eksperimenti koje su činili „doktori” sa najvišim akademskim titulama.

Nisu oni brinuli o zdravlju ljudi, već su tražili način da im se oduzme život, vršeći operacije na zdravom organizmu, čekajući sepsu i smrt, potom kremaciju.

Po „Programu eutanazije” zvanično je od septembra 1939. do avgusta 1941. ubijeno preko 70.000 osoba. Za vrijeme trajanja KL Mauthauzen ubijeno je preko 30.000 osoba. Iako je program obustavljen zbog pritiska javnosti i crkve, nastavljeno je nezvanično usmrćivanje Ciklonom B u gasnim komorama. 1947. Bundestag je donio zakon o denacifikaciji koji državni tužioci, osnovni i viši sudovi nisu dosljedno sprovodili. Sve je danas vidljivo, da od 38 osuđenika iz programa T-4 dva su oslobođena, četiri su osuđena na dugogodišnji zatvor, tri su amnestirani, a jedan je osuđen na vremensku kaznu, pet osuđenih na vremenske kazne i svi oslobođeni prije isteka kazne, tri su osuđena na smrt i amnestirani su, jedan je pobjegao u Egipat, sedamnaest nije uopšte procesuirano, tri su izvršila samoubistvo, dvojici je suđenje prekinuto. Na legalne i ilegalne načine izbjegavano je sprovođenje kaznene politike prema počiniocima. Ako ovi podaci govore sami za sebe, lako je onda zaključiti koliko hiljada nacista je pobjeglo širom svijeta, čiju su ideologiju tajno nastavili da sprovode. Izbjegli su optužnice i sudove svjetske javnosti. Naša delegacija se uvjerila da je svega 10 % ostalo od originalnih eksponata, a 90 % elektronskih crteža, video zapisa na zidovima, poput filma u kome Čarli Čaplin prikazuje „diktatora”. Tekstualni panoi samo su na njemačkom jeziku. Stekao se dojam kao da se tu ništa jezivo nije dogodilo.

GUZEN 25. maj 1940 – 5. maj 1945.

Zbog uslova rada i izuzetno visoke smrtnosti smatra se najužasnijim logorom u sistemu Mauthauzena. Blizu 80.000 logoraša radilo je na jednom od najvažnijih projekata njemačke ratne industrije u Drugom svjetskom ratu – nadzvučnih aviona Meseršmit. Radilo se i za tenkove, vojna vozila i pješadijsko naoružanje.

EBENZE 18. novembar 1943 – 6. maj 1945.

Srbi koji su stigli u KL Mauthauzen 5. novembra 1943. prebačeni su u Ebenze sa Banjice. Zarobljenici su prokopavali preko 20 tunela u dva nivoa kako bi zamijenili oštećeni Centar za raketno istraživanje u Penemindeu, kao i sistem malih rafinerija za proizvodnju nafte iz uljanih škriljaca. Izgrađena je fabrika za izradu kugličnih ležajeva za tenk Panter. U aprilu 1945. u Ebenzeu je bilo preko 18.000 zatočenika od čega 876 Jugoslovena, najviše Srba 572. Pred oslobođenje logora pokvarenu namjeru nacista da se zatočenici sklone od bombardovanja saveznika u tunel, što je bila klopka koju je otkrio jedan od njemačkih oficira i obavijestio zatočenike da ne ulaze jer je bilo sve minirano. Na taj način ostalo je u životu 12.000 zatočenika, koje su oslobodili Amerikanci. Na ovom prostoru Gornje Austrije planirana je „Alpska tvrđava” s milion vojnika koji će braniti Hitlera od prodora Crvene armije. Plan se izjalovio. Na svim ovim mjestima, članovi delegacije Republike Srbije, svojim dostojanstvenim nastupom i pod svojom zastavom su uzdignutog čela položili vijence stradalim sunarodnicima, uz pažnju ostalih delegacija, pogotovo na Apel placu, centru glavne komemoracije. Bez obzira na nepravdu i reviziju istorije koja se danas tumači naopako, kojim zlo postaje plemenito, a istina nakaza. Srpskom narodu danas potomci zla, koji su od ljudske kože pravili abažure, novčanike, suvenire… prišivaju genocid.

Nekoliko godina unazad sređivao se tunel s eksponatima slika mašina, zatočenika za strojevima, u rudnicima i kamenolomu. Međutim, dočekalo nas je veliko razočarenje, od original slika i tekstova na samom početku tunela gotovo ništa nije preostalo od ranije. Već se skoro čitavim tunelom spuštaju crvene niti tekstila, a iznad kao bijele bluze, kao da se naziru ženski likovi na modnoj pisti, čekajući da veseo program započne. Zavjese su spuštene na gomile leševa koje su nekada čekale na spaljivanje. Danas, umjesto trošnih baraka izgrađene su predivne kuće.

Ostatak krematorijuma
Delegaciju je obradovao dirljiv govor državnog sekretara Zorana Antića u kojem je rekao da je ponosan na učtivost i ozbiljnost svih članova i njihov doprinos kulturi sjećanja koje spriječava zaborav na teške sudbine našeg stradalog naroda. Da im našim prisustvom poklanjamo i dijelove naših duša. Kadet Vojske Srbije Ivan Radojević rekao je pred kamerom RTS-a „osjetio sam prije svega strahopoštovanje prema našim stradalim junacima i našim precima koji su ovdje postradali, a trebalo bi ih češće pominjati i sjetiti se u svakoj prilici kada je to moguće”. Katarina Stanković kadet Vojske Srbije, navela je za RTS „izuzetno mi je drago što su sa nama krenuli i ljudi čiji su roditelji, stričevi, takođe bili, nažalost, u tim logorima, tako da smo od njih čuli razne priče”.

Svoj doprinos čistom obrazu Republike Srbije pridodali su novinar RTS-a Zoran Slepčević i snimatelj Dejan Popović. Vozači firme Grand iz Novog Sada za sigurnu i ugodnu vožnju. Treba istaći posebnu ulogu državne službenice Dragane Podgorelac u realizaciji protokola i plana putovanja, koji je u potpunosti ostvaren.

Miloš Bajić, Savez Srba iz regiona