Kordunaši i SAVA kod VUKA…

LOZNICA - Članovi Udruženja Kordunaša, potomaka i prijatelja Korduna, njih nešto manje od 40-ak, tokom vikenda, organizovali su pokloničko putovanje i druženje članova i prijatelja Udruženja.

Isto je planirano i organizovano u okviru Projekta „SAVA MRKALj -dani kulture Srba Krajišnika“ koje ove godine realizuje Udruženje.
Cilj putovanja i druženja bio je obilazak u Republici Srpskoj – Etno sela Stanišići, te posjeta Tršiću, rodnom selu i kući Vuka Karadžića u Republici Srbiji.

Etno Selo Stanišići osnovano je 2003. godine, zahvaljujući inspiraciji Borisa Stanišića. Više od nekoliko godina on je putovao po srpskim selima srednje Bosne u potrazi za starim kućama i predmetima, koji će sačuvati predstavu o jednom vremenu i kulturi življenja sa kraja 19. i početka 20. vijeka. Rezultat je autentično planinsko selo u sred semberske ravnice.

U selu se danas izdvajaju dvije cjeline. Jedna prikazuje svetovni život i izgrađena je od drveta. Čine je drvene kuće – brvnare sa pokućstvom koje im je vijekovima pripadalo. Kuće povezuju popločane kamene staze, a u centru sela su dva jezera. Druga cjelina je duhovnog karaktera i predstavljena je srednjevjekovnom arhitekturom građenom u kamenu, koja je u stvari skup replika istorijskog i religijskog značaja.

Selo čine vodenice, mljekarnik, kovačnica, kameni bunar, ambar i autentične drvene kuće, sa prikazom pokućstva i narodnih nošnji. Mlin potočar je napravljen 1937. godine i još je u upotrebi kao i vodenica iz 1917. godine u kojima se još uvijek melje brašno za pogačice koje se služe u restoranu. Unutra se nalazi sve što je mlinaru bilo potrebno za boravak u njemu za vrijeme sezone mljevenja žita.

Mljekarnik je iz 1948 godine. To je zgradica za preradu mlijeka i čuvanje mliječnih proizvoda, sa svim drvenim posudama. Mljekarnici su bili dobro provjetreni i čisti, a u njih su mogle ulaziti samo žene koje su se time bavile.


Kuće pripadaju dinarksom tipu, pravljene su od drveta i sa visokim krovom. To je malo apartmansko naselje gdje su kuće spolja autentične, a enterijer je prilagođen savremenim potrebama gostiju. U jednoj od kuća smještena je suvenirnica koja nudi proizvode starih zanata i domaće radinosti.

Svi objekti ove cjeline smješteni su u blizini jezera i potoka koji između njih vijuga, a povezani su stazama popločanim kamenom.

Sa izvora stalno dotiče čista voda koja je svuda po selu i svojim tokom simbolizuje izvor života, postojanje i trajanje.

Duhovna cjelina nas vraća još dublje u prošlost i sačinjena je od replika objekata sa raznih mjesta obilježenih pravoslavljem. Sa svetovnim dijelom sela povezano je velikim kamenim mostom koji je replika Kozje ćuprije iz Sarajeva. Preko njega se dolazi do Krstionice koja je rađena po uzoru na malu crkvu koja postoji na Aljasci. U srcu ove cjeline je manastir Svetog oca Nikole, replika manastira Kumanice, zadužbine Nemanjića i u njemu su položene čestice moštiju Cara Uroša i Svetog oca Nikolaja. Takođe se nalazi kivot sa česticama moštiju Svetog oca Nikole. Pored manastira se nalazi manastirska kuća (konak) koja predstavlja izuzetan primjerak srednjevjekovne gradnje.

U blizini monaške kuće, na jezeru, nalazi se kameni amfiteatar, predviđen za kulturne manifestacije pod vedrim nebom.

Ovo selo nalazi se na izlazu iz Bijeljine, na trećem kilometru prema Pavlovića mostu. Etno selo Stanišići, izvan sadašnjeg vremena i prostora, vraća nas precima i prirodi i budi u nama divljenje prema jednostavnosti nekadašnjeg načina života. Ovdje se odmaraju oči i duša, čovjek postaje plemenitiji, ali i mudriji slušajući žuborenje potoka i rad vodenice.

Po završetku obilaska ovog dragulja u R.Srpskoj, put smo nastavili prema Loznici i vjerovatno najpoznatijem selu i jednom od najljepših prirodnih predjela u Republici Srbiji, Tršiću. Nije Tršić, samo rodno mijesto jedne od najznačajnijih ličnosti srpske istorije, već je i apsolutno najposjećenije ruralno naselje u Srbiji. Ovo maleno selo je jedan od prvih, pravih srpskih „brendova“ kada je riječ o turizmu, udaljeno svega 7 kilometara od Loznice, na putu prema Valjevu.

U Tršiću selu, godine 1787. rodio se Vuk Karadžić, veliki reformator srpskog jezika i jedan od prvih, pravih kulturnih diplomata svoga vremena.
Biografija ovog samoukog učitelja jedna je od najimpresivnijih i najinteresantnijih u srpskoj istoriji, a njegov rad toliko značajan da nikakve promene koje su naredna dva vjeka donele, smjene političkih sistema i kulturnih modela nisu poljuljale njegov autoritet.

Vuk Stefanović Karadžić postavio je okvire moderne Srbije kroz osnovni rad na institucijama kulture i obrazovanja, reformator jezika i pisma, prvi izdavač knjiga, sastavljač izuzetno vrjednih zbirki narodnog stvaralaštva i prvog Srpskog Riječnika. Međutim, među svim tezama njegove radne biografije često se gubi čovjek koji je sve to postigao, a pravi susret sa čovjekom, a ne idejom koja stoji iza ovog velikog imena možete doživjeti samo na jednom mjestu – u Tršiću.

Selo Tršić i čitav kraj zaštićen je zakonom kao mjesto izuzetnog kulturnog, istorijskog i prirodnog značaja i ima titulu muzeja na otvorenom. Ukupno 35 razbacanih drvenih kućica koje su povezane malim stazama koje vrludaju pored bunara, taraba i otvorenih ognjišta, u autentičnom stanju u kom ga ih sam Vuk Karadžić opisivao u svojim djelima, čine ovo jedinstveno tipično dinarsko srpsko selo XIX vjeka, u kojem danas možete prošetati prošlošću.
Predivan ambijent čuva Memorijalni muzej i rodnu kuću Vuka Stefanovića Karadžića koja je ujedno kulturna, etnološka i memorijalna postavka. Soba u kojoj se rodio, radio i živeo, u kojoj je stvarao i slušao tradicionalne guslare; vajat i kačara i koš za kukuruz, skromne dimenzije i bazična jednostavnost predmeta ovdje podsjetiće vas da materijalna bogatstva nisu osnova velikog duha, slobode, niti postignuća.


Maleni tronožac, krevet, otvoreno ognjište i sto, ikone i jedan jedini portret Vuka Karadžića danas deluju gotovo kao igračke za decu, te je skoro garantovano da ćete odavde otići pod neverovatnim utiskom. Ovaj portret jedini je predmet mlađi od vlasnika ove kuće, a naslikao ga je Pavel Đurković 1816. godine. Ovo etno selo prošireno je 1964. godine velikim amfiteatrom i pozornicom, kako bi se izašlo u susret potrebama Vukovog Sabora – godišnje manifestacije koja je tada postala i jedan od najvećih kulturnih događaja u Jugoslaviji (danas Srbiji).

Posljednja rekonstrukcija i obnova Tršića urađena je 1987. godine, povodom stogodišnjice rođenja velikog kulturnog poslenika i reformatora, kada je Tršić dobio svoje zvanje muzeja na otvorenom, i kada je prepoznat kao mjesto od nacionalnog značaja.

Prvi Vukov sabor ovde održan je 1933. godine, kao jedna od najznačajnijih kulturnih manifestacija koja se događa prve nedelje septembra, simbolično obeležavajući i početak školske godine, i kada ovde možete prisustvovati svečanim akademijama, izuzetno važnim kulturnim i naučnim programima i dodelama različitih nagrada kojima se prepoznaje rad pojedinaca i podstiče na dalje delovanje i postignuća u oblastima filologije, književnosti, ali i pedagogije. Vukov sabor je i jedna od retkih manifestacija na kojima đaci imaju priliku da budu ravnopravno zastupljeni sa svojim učiteljima i profesorima, pa je veliki deo programa namenjen upravo – školarcima, đacima i studentima.

Etno selo Tršić ima i visoku simboličku vrjednost, jer je jedina ustanova koja je uspijela da očuva, pored svog originalnog izgleda, i svoju originalnu namjenu i vrijdnosti koje promoviše, pa je čitav ovaj kraj izuzetno voljen kod domaćih srpskih, ali i cijenjen i interesantan za strane turiste. Tršić je i primjer kako etno turizam može da izgleda u Srbiji.

Pod istim imenom, “Domaćini Tršića” ovde su okupljena gostoljubiva etno domaćinstva, kućice i brvnare koje vam mogu ponuditi fantastčnu priliku da uživate u prirodi i odmoru na jedan sasvim unikatan način, provedu vas kroz život i rad jedne od najvažnijih ličnosti srpske istorije, kao i da vas upoznaju sa tradicijama i kulturnom baštinom ovog kraja kroz folklor, narodne igre, muziku i, naravno tradicionalnu trpezu.

Sva domaćinstva nalaze se u zelenoj, pešačkoj zoni Tršića, kroz koji protiču dve rijeke čineći ovaj ambijent zaista bajkovitim. Odavde možete posjetiti i druge znamenitosti kraja, od kojih Manastir Tronoša, Dobropotočka crkva, Antropološki muzej i Mačkov Kamen zavređuju pažnju svih posjetilaca.

O svemu, napred iznesenom, Kordunaše i njihove prijatelje upoznao je mladi kustos Vukove kuće i Tršića sela. Po završetku njegovog izlaganja, usledilo je jedno iznenađenje za domaćina /kustosa/!!!


Kordunaši su potom, razvilni baner – transparent, sa likom Save Mrkalja i natpisom „SAVA MRKALj – dani kulture Srba Krajišnika“.

Iznenađen, sa širokim osmjehom na licu, domaćin je izrekao: „Da, Sava je bio preteča Vuka!“

U daljnjih nekoliko rečenica, govoreći o reformi srpskog pisma i jezika, isti više niti jednom nije pomenuo kordunaša Savu…

No, obzirom da je ovo bila prva, ovakvog oblika, posjeta Savinih potomaka Vuku, nadamo se u narednim vremenima, Tršić će saznati „sve“ o Kordunašu Savi…


U predvečerje po obilasku znamenitosti Tršića sela, Kordunaši i njihovi prijatelji, druženje uz jelo, piće i muziku, do kasno u noć, nastavili su sa lozničkim prijateljima u Restoranu penzionera u centru grada Loznice.

Informativna služba Udruženja Kordunaša