Naučni skup o Savi Mrkalju

Detalji: S. Dančuo; Društvo; 10 Jun 2023; 1578

KRUŠEDOL - Povodom 240 godina od rođenja i 190 godina od smrti Save Mrklja, reformatora srpske ćirilice i srpskog jezika u subotu 24. juna 2023. godine u Manastiru Krušedol biće održan naučni skup pod nazivom „Sava Mrkalj reformator ćirilice“. Orgaizatori , krajiška udruženja iz Beograda, Veternika, Krušedola i Rume na ovaj način će obeležiti i 22. jun Svetski dan izbeglica. Kako najavljuju, radovi učesnika ovoga skupa biće objedinjeni i štampani u posebnom zborniku.

Sava Mrkalj je rođen 1783. godine u Sjeničaku na Kordunu u tadašnjoj Vojnoj krajini, a umro je u Beču 1833. godine. Bio je prvi reformator srpske ćirilice i jezika, filozof, đakon, pesnik i poliglota. U svom delu „Salo debeloga jera libo azbukoprotres“ objavljenom u Pešti 1810. godine zalagao za reformu tadašnjeg, u narodu, nerazumljivog pravopisa i tražio primenu fonetskog pisma baziranog na narodnom jeziku i pravilu "piši kako govoriš".

ORGANIZATORI

Organizatori naučnog skupa „Sava Mrkalj reformator ćiriice“ su Fondacija „Krajiški kulturno-istorijski centar‟ iz Beograda, „Matica srpska u Dubrovniku‟ iz Veternika, „Biocenoza‟ iz Krušedola i radio emisija „Zavičaj‟ iz Ruma, uz podršku Svetozara Dančua iz Čikaga i Petra Kovačevića iz Kanade. Kako naglašavaju organizatori, skup se održava povodom 22. juna – Svetskog dana izbeglica i u čast 28. juna – Vidovdana. Za one koji ne budu mogli da prisustvuju ovom simpozijumu u Krušedolu, postoji mogućnost da za Zbornik naknadno dostave svoje radove.

Ondašnju staroslovensku i crkvenoslovensku ćirilicu, koja je imala 46 i više slova, sveo je na 29, od kojih su 24 u upotrebi u današnjoj srpskoj azbuci. Ovim idejama uticao je na Vuka Karadžića koji je u Pismenici 1814. godine upotrebljujući Mrkaljevu azbuku napisao: “Ja sada ovdje, imajući za namjerenje uspjeh srpskoga knjižestva, ne mogu druge azbuke upotrebiti nego Merkailovu, jerbo za srpski jezik lakša i čistija ne može biti od ove”.

Mrkalj je bio i pesnik i smatra se začetnikom jamba u srpskoj poeziji. Neke od njegovih pesama uvrštene su u antologije srpskog pesništva.

Prvu pismenost Sava Mrkalj je stekao u Sjeničaku na Kordunu, bogosloviju je završio u Plaškom, arhigimnaziju u Zagreb a studije filozofije i matematike u Pešti. U srpskom manastiru Gomirje zamonašio se kao jeromonah Julijan.

Nažalost o značaju Save Mrkalja za razvoj srpskog pisma i jezika još uvjek se kod nas malo zna. U godini njegovih jubileja najavljeno je više manifestacija kako bi se javnost upoznla sa ovim, kako ga neki smatraju, jednim od najprosvećenijih Srba sa početka 19. veka. Krajiška udruženja u Banja Luci pripremaju izložbu i okrugli sto, u Čikagu je u septembru zakazan naučni skup, a o značaju Mrkaljeve reforme govoriti će se na manifestacijama u Vojniću na Kordunu i u Nijagari u Kanadi.

Postoji inicijativa da po Savi Mrkalju ponese naziv jedna od novoizgrađenih škola ili ustanova kulture u Srbiji i Republici Srpskoj. Od pre nekoliko godina o Savi Mrkalju svedoče spomen ploče postavljene na srpske crkve u Sjeničaku i u Beču. Plan je da se u Sjeničaku uredi Spomen-kuća Save Mrkalja.

S . Dančuo

Sava Mrkalj naucni skup 2023