Dr. Niko Kalođera i sokoli

Sokoli su u međuratnom periodu bili u stalnom sukobu sa većim delom Rimokatoličke crkve. Nasuprot tome, uspostavili su saradnju sa starokatoličkom crkvom, koja je sebe smatrala narodnom crkvom. Reformni pokret posle Prvog svetskog rata nastojao je da demokratizuje i nacionalizuje Rimokatoličku crkvu. Sa svoje strane Rimokatolička crkva ih je proklela. Pošto pokret nije imao zakonske osnovice prešli su u starokatoličku crkvu. U jesen 1923. stupili su u kontakt sa austrijskom organizacijom Starokatoličke crkve. Posle toga ministar vera je rešenjem od 18 decembra 1923. objasnio da se starokatolička vera smatra usvojenom u celoj kraljevini. Prema statističkim podacima starokatoličke crkve starokatolika je bilo u Hrvatskoj i Bosni 41.466. Osnova crkve bila je župa. Osim crkava starokatolička crkva nije imala imovine, pa je zato bila upućena na pomoć države. (1)

U Sremskoj Mitrovici blagoslovljena je sokolska zastava 22 avgusta 1924. Pošto je đakovačka biskupija zabranila mitrovačkom župniku posvećenje naraštajske zastave, blagoslovio ju je Ante Donković, sveštenik hrvatske starokatoličke crkve u Zagrebu. Obred osvećenja obavili su zajednički prota Radošević i Ante Donković uz asistenciju sveštenika-katihete Bošnjakovića. Pevačko društvo „Stražilovo” učestvovalo je aktivno prilikom posvećenja. Posle osvećenja sokoli su izveli ostale tačke programa. (2)

Sokolski dom Sokolskog društva Beograd III osvećen je 6 novembra 1932. Činodejstvovali su prota Ljubomir Bogićević, starokatolički župnik dr. Niko Kalođera, imam Abdulah Hadžić i rabin Abinum. Na jektanija je odgovarao pevački kvartet Prestoničkog odbora Jadranske straže kojem je dirigovao Živojin Paunović. Kvartet je pevao i nekoliko pesama. Govorili su starešina društva Dobroslav M. Bogdanović, starešina Župe Beograd Branko Živković, predsednik Prestoničkog odbora Jadranske straže dr. Dušan Peleš, i sveštenici Ljubomir Bogićević i starokatolički župnik dr. Niko Kalođera. Svečanost je zaključena akademijom. (3) Na sednici nove uprave Sokolskog društva Beograd III 26 januara 1933. starešina Živanović je istakao činjenicu da su u novu upravu ušla tri sveštenika : pravoslavni, starokatolički i muslimanski. Starešina je pozdravio sveštenike Magazinovića, dr. Kalođeru i Hadžića, i istakao da je ovakav zajednički rad u sokolu najbolji dokaz, da je sokolstvo za jedinstvo. (4) Društvo Beograd IV (Čukarica) je 14. maja 1933. osvetilo svoj novosagrađeni dom i letnje vežbalište. Crkveni obred osvećenja izvršili su predstavnici vera : pravoslavne Radivoje Milojković, starokatoličke dr. Niko Kalođera i muslimanske imam Abdul Hadžić. U ime svojih crkava Milojković i Kalođera dali su svoja mišljenja o vrednosti sokolstva. (5) U glasniku „Oko sokolovo” u rubrici „Govori pred vrstom” objavljen je članak Nika Kalođere „Štrosmajerovi pogledi na naše jedinstvo”. U članku je dat citat iz Okružnice iz 1877 godine : „Svima nam je poznato, da su se u najnovije doba osobiti proroci izvana i među nama unutri pojavili. Prvi nas podučavaju, da imamo biti Hrvati, katolici, što bi u sebi dobro bilo, da nisu ti nepozvani našega naroda savjetnici očevidni mrzitelji i jednoga i drugoga, i da nije hude namjere, da se tim razdor među jednokrvnom braćom sije”. (6)

Sokolski časopis „Oko sokolovo” koji je izdavala župa Beograd obavestio je svoje čitaoce da je brat dr. Niko Kalođera, biskupski vikar i upravitelj starokatoličke župe u Beogradu proslavio 7.2.1937. 25-godišnjicu svoje svešteničke službe. Služio je srebrnu svetu misu u starokatoličkoj župnoj crkvi u Beogradu. Posle mise primio je čestitanja vernika, prijatelja i sokolske braće.(7) Na dan 6 juna 1937. Sokolsko društvo Beograd IV je razvilo i osvetilo svoju naraštajsku zastavu. Činu osvećenja zastave prisustvovali su delegati sokolskih društava, drugih ustanova i prijatelji sokolstva. Od pozvanih, crkveni obred izvršili su pravoslavni paroh Joca Jocić i predstavnik staro-katoličke crkve dr. Niko Kalođera. Pošto su dali blagoslov svojih crkava na zastavu besedili su, pažljivo saslušanim od svih prisutnih. Brat Kalođera počeo je svoju besedu navodom iz Biblije : „Ako Gospod ne bude zidao dom, uzalud su se trudili, koji ga sazidaše”! I „Ako Gospod ne bude čuvao grad, uzalud su bdili koji ga čuvaše”! Nastavio je : „Jugoslovenski soko veran viteškim tradicijama našega naroda, hoće da svako svoje delo započme časno i pomoću Božjom. ... Verom u Boga, svim moralnim i fizičkim snagama soko stremi da izvrši sve zadatke svog naroda i njegove istorije. Ja molim Boga naroda, Boga mučenika, Boga časti i slobode, Boga jedinstva, ljubavi i sloge, Boga bratstva, Boga snage, Boga zatiratelja neprijatelja, da tri naša stupa Kralja, vojsku i sokole očuva i blagoslovi.” (8)

Zastava Sokolske župe Beograd bila je razvijena i osvećena 21 juna 1937. Svi prisutni su stojeći saslušali molitvu Bortanjskog „Kolj Slaven” koju je svirala sokolska muzika. Po pravoslavnom obredu je prota Čeda Bratuljević sa dva sveštenika osvetio vodicu i zastavu. ... U ime starokatoličke crkve dr. Niko Kalođera prizvao je Božju milost na sokolsku zastavu i sokole. U svom govoru istakao je : „Jedan od vrlo ubedljivih dokaza zdravog duševnog i fizičkog organizma našeg sokolstva jeste činjenica da se naš Soko u svim pravcima neodoljivom jakošću razvija nasuprot tolikih zapreka i stanovitih neprilika. To znači da je sokolska jugoslovenska ideja toliko jaka i zdrava, da je ništa ne može sprečiti ili oslabiti. I ova današnja svečanost dokazuje značaj i veličinu sokolstva. Veličinu ne merenu golim materijalnim snagama nego unutrašnjim duhovnim vrednotama i nepobedivim elanom. Ovoj divnoj sokolskoj snazi i veličini mi se ne čudimo, jer se ona neodoljivo i prirodno budi iz viteške tradicije našeg naroda, .... Stoga je prirodno da Soko mora doći u sukob sa onima koji puze po zemlji spoticanja i nesloge i čiji vidici se naivno ili zlobno gube u situacijama nedostojnih velikih podviga junačke i mučeničke naše istorije. Soko traži visine u kojima se slobodno diše; ....

Bugari su oni koji su u celoj našoj istoriji bili usko povezani s nama i vrlo često delili iste žalosti i radosti i podnosili istu sudbinu, skoro još težu. Bugari su oni kojima je takođe uzvišeno i sveto ono što je najuzvišenije i najsvetije srpskom plemenu i celom jugoslovenstvu, a to je Sveti Sava, koji je u svojoj ljubavi i radu obuhvatio najsrdačnije i bugarski narod. Njegova želja i volja bila je da Srbi s Bugarima žive u najsrdačnijem bratskom odnosu. Stoga će Soko da izvrši obe ove velike i svete volje Sv. Save i našeg Viteškog kralja da se ustali kontinuitet bratske sloge, ljubavi i saradnje sa dragim Bugarima, koji su eto baš danas i naši dragi gosti i braća. Bog nek dade, da se našom slogom ispune reči svetog pisma : “Oh, kako je dobro i ugodno kad braća žive ujedno!” A među prvima, to tvrdo verujemo, prednjačiće u ovom velikom zadatku naša prestonička sokolska župa koju neposredno oživljuje duh Oplenca.” (9)


Dr. Niko Kalođera pisao je 1938. u časopisu „Oku Sokolovom” u broju posvećenom Čehoslovačkoj, pred polazak na sokolski slet u Pragu, članak „Češki narod kao učitelj evropskih naroda”. U članku je na kraju istakao : „Češki narod svojim velikim duhovnim vrednostima prednjačio je i prednjači mnogim narodima silnijim i brojnijim. Takav narod, u mnogočem učitelj naroda, ne može propasti. Takav narod je nasušna potreba čovečanstva.” (10) U svom članku „Jugoslovenska ideja kroz istoriju” istakao je da je stvaranje Jugoslavije prirodni i nužni tok istorije i jedina garancija budućnosti. (11)

Dr. Niko Kalođera pisao je 1938. u „Oku Sokolovom”, da je jugoslovenska ideja pre Prvog svetskog rata okupljala najveće duhovne snage naroda sa ciljem da se oslobodi i ujedini u jednu državu. Posle rata nije imala snage da ih duhovno poveže. Za nosioce ideje označavali su se pojedinci koji su je održavali radi ličnih interesa. (12) Povodom proslave 550 godišnjice Kosovske bitke 1939. sokolsko društvo Beograd III na Zvezdari je zajedno sa rediteljem Petrom Matićem odlučilo da prikaže dramski spev „Smrt Majke Jugovića” od Ive Vojnovića na letnjem vežbalištu. Predstava je trebala da bude izvedena uoči Vidovdana, ali zbog kiše odložena je za 1 jul. Na predstavi je bilo oko 2.000 gledalaca. Gledaoci su bili iz svih slojeva i svih krajeva Beograda i kao i iz okoline. Predstavu je pomoglo Gradsko poglavarstvo i uprava Narodnog pozorišta. U predstavi su igrali glumci iz Udruženja glumaca i gosti iz Narodnog pozorišta. U komadu je učestvovalo oko 300 lica (glumci, horovi dečiji, ženski i vojni orkestar). Akademiju je otvorio starešina društva Dobra Bogdanović. Dr. Niko Kalođera održao je predavanje o Kosovskoj bitci i značaju Kosova. (13) U okviru prosvetnog rada sokolsko društvo Beograd III priredilo je članska posela. Prvo poselo bilo je posvećeno temi „Sokolstvo i religija”. Predavao je brat dr. Niko Kalođera. Pošto je poznavao teologiju i religiju izložio je temu na lep način, ističući parolu „Brat je mio koje vere bio”. (14)

Posle Prvog svetskog rata smatrajući Katoličku crkvu vezanom za Habsburge, deo vernika i sveštenika odvojio se i osnovao Starokatoličku crkvu. Sokoli su sarađivali sa starokatoličkom crkvom, koja je sebe smatrala narodnom crkvom. Dr. Niko Kalođera, biskupski vikar i upravitelj starokatoličke župe u Beogradu bio je član uprave Sokolskog društva Beograd III i saradnik župskog časopisa „Oko Sokolovo”. U njemu je od 1937. objavljivao poučne i idejne članke. Prilikom osvećenja zastava govorio je o slovenstvu i jugoslovenstvu. Pisao je o slovenskim narodima Česima i Bugarima. Smatrao je da su sokoli trebali da ostvare kontinuitet bratske sloge, ljubavi i saradnje sa Bugarima. Priznavao je da jugoslovenstvo nije uspelo da duhovno poveže u jednu celinu narode Jugoslavije.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

---

Napomene :

1. Slavko Hranisavljević, „Hrvatska starokatolička crkva”, „Jubilarni zbornik života i rada Srba, Hrvata i Slovenaca 1 XII 1918-1928”, II deo, str. 651, 652;
2. „Krasna sokolska svečanost u Sremskoj Mitrovici”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august 1924, br. 8, str. 232;
3. Stojan Gligorijević, „Istorija Sokolskog društva Beograd III 1928-1933”, Prosvetna biblioteka Sokolskog društva Beograd III, knjiga I, str. 54, 55, 56;
4. Stojan Gligorijević, „Istorija Sokolskog društva Beograd III 1928-1933”, Prosvetna biblioteka Sokolskog društva Beograd III, knjiga I, str. 34, 35;
5. „Sokolsko društvo Beograd IV ”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 2 junija 1933, br. 23, str. 4;
6. Dr. Niko Kalođera, „Štrosmajerovi pogledi na naše jedinstvo”,„Oko Sokolovo”, Beograd, 4 februar 1937, br. 3, str. 49;
7. „Lepa i značajna godišnjica”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 1 marta 1937, br. 4, str. 84;
8. Lazar Simeunović, „Priredba sokolskog društva Beograd IV-Čukarica”, „Oko sokolovo”, Beograd, 6 septembar 1937, br. 8, str. 193;
9. Mil. Majstorović, „Vodoosvećenje i osvećenje župske sokolske zastave.”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 6 septembra 1937, br. 8, str. 175-177;
10. Dr. Niko Kalođera, „Češki narod kao učitelj evropskih naroda”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 15 jun 1938, br. 6, str. 150;
11. Dr. Niko Kalođera, „Jugoslovenska ideja kroz istoriju”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 6 septembar 1938. br. 7, str. 180, 181;
12. Dr. Niko Kalođera, „Stradanje jugoslovenske ideje”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 1 decembar 1938. br. 10, str. 236;
13. „Vidovdan u Sokolu Beograd III”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 9 oktobar 1939, br. 7 i 8, str. 97;
14. „Vesti Sokolskog društva Beograd III”, „Oko Sokolovo”, Beograd, 1 decembar 1940, br. 9 i 10, str. 175;