Sokolski časopisi o Lužičkim Srbima

Savez Sokola je kao sveslovenska organizacija pratio rad i sudbinu svih slovenskih naroda, težeći da sa njima uspostavi što prisniji kontakt. Zbog toga su časopisi i glasnici Saveza Sokola redovno pisali o Lužičkim Srbima. Dušan M. Bogunović istakao je da poznavanje života, rada i prilika svih delova slavenstva spada u sastavni deo sokolske ideologije. Bez tačnog poznavanja prilika i života nije bilo moguće doći do svesti o zajednici svih Slavena i o cilju sokolstva kulturnog ujedinjenja Slavena. Tom cilju služila je i organizacija „Slavensko Sokolstvo”. Sokolima u tadašnjoj Jugoslaviji bio je do tada malo poznat život Lužičkih Srba. Zato su bili rešeni da u listu „Sokolski vjesnik župe zagrebačke” donose vesti o životu i radu Lužičkih Srba. Smatrali su da je njihovo pisanje bilo i moralna potpora za Lužičke Srbe u njihovoj borbi sa Nemcima. Istakao je : „To nas je navelo, da u našem „Vesniku” od zgode do zgode donašamo epizode o celokupnom kulturno-narodnom gibanju Lužičkih Srba. Naše članstvo neka to čita i neka priređuje slavensko Veče u počast Lužičkih Srba, pa i ostalih delova Slavenstva. (1)

Posle osnivanja češkog sokola pisao je lužičkosrpski pesnik Jan Česla u „Lužičanu” članak o češkom sokolu pozivajući Lužičane da osnuju sokolska društva. Poziv je ostao bez odjeka. Posle sleta u Pragu 1907. redaktor Marko Smoler je pokušao da osnuje sokolsko društvo, bez uspeha. I dr. Jozef Pata pokušao da posle praškog sleta 1912. prenese sokolsku misao u Lužicu. Na sedmi slet u Pragu 1920. došla je deputacija od 14 Lužičkih Srba iz obe Lužice. Prva srpska sokolska jednota osnovana je 9. novembra 1920. u Budišinu. Osnovali su je student H. Šlece, redaktor Marko Smoler i književnik Jan Skala. Jan Skala preuzeo je 1921. vođstvo. U avgustu 1921. osnovana je u Bukecima druga sokolska jednota, a mesec dana kasnije u Milešici treća. U novembru 1921. posetila je češka drezdenska jednota Budišin a u februaru 1922. Mladoboleslavski soko. U junu 1922. budišinski sokoli su učestvovali na sletu u Mladoj Boleslavi. Sokolska jednota osnovana je u 1922. Poršicima i prva katolička jednota u Radvoru. Osnovan je „Lužičko-Srbski Sokolski Zvjazk” u Budišinu. Zvanična lužičkosrpska delegacija učestvovala na sletu u Ljubljani 1922. Osnovane su 1923. nove jednote u Komorovu, Hrodlištu, Pačici i u Ralbici, ulaze muška i ženska deca. Na sletu u Khvačicama 20. juna 1924. stupio je soko kao celina, a 21.septembra u Pančicama. Nastupilo je 13 sokolskih jednota sa 104 sokola i 113 sokolica i 20 đaka. Osnovane su 1924. nove jednote u Votrovu, u Donjem Vujezdu, u Khroslicama, Nebjelčicama. Zatim 1925. u Sovrjecima, u Čisku, u Kulovu a 1926. u Rakojdemu. Savez je imao 17 jednota sa 4 ženska odbora i sa 4 za podmladak sa 325 članova, 185 vežbača i 14 vežbačica. Priređeni su 5.juna 1925. zajednički slet u Kulovu, a 13. juna 1926. u Bukecima. Organ saveza „Sokolske Listu” osnovan je 1924. (2) Lužičke „Sokolske Novine” izlazile su u Budišinu i donosile članke o Sokolstvu i potrebi da se sokolska ideja raširi među lužičke Srbe, jer je jedina koja je mogla da skupi i održi lužičko-srpski narod od najezde Nemaca. (3) Sokolski savez Lužičkih Srba imao je 1924. 10 društava sa 326 članova. Sedište Saveza bilo je u Budišinu. (4) Sokolski Savez u Poršicih priredio je 17 avgusta 1924. prvu javnu vežbu. Posle nastupa sokola, jedan od braće govorio je o cilju Sokolstva, odbrani narodnosti i u tu svrhu jačati telo i dušu. Kao dokaz da nisu protiv države, sokoli su na kapi imali pored srpske kokarde i kokarde sa nemačkim državnim znakovima. (5)

Članstvo sokola bilo je iz redova seljaka i malog dela inteligencije. Vežbali su većim delom po nemačkim gostionicama. Nemačke vlasti nisu im davale da koriste škole jer su za njih sokoli bili „Panslavisti”. Ostala sportska i gimnastička društva nemačka vlada je pomagala. Starešina saveza bio je N.Navke, načelnik dr. Šleca i Svobodenka. (6) Sokolski pokret kod Lužičkih Srba počeo je 9 novembra 1920. Tog dana nekoliko lužičkih pregalaca na čelu sa Markom Šmolerom i tada studenta dra. Šleca osnovali prvo sokolsko društvo kod Lužičkih Srba. Bilo je 15 sokolskih društava. Samo četri godine kasnije, 21 septembra 1924. održan je slet lužičkih sokolskih društava, koji su posetili i delegati češkog i poljskog saveza. Na sletu je učestvovalo 20 sokola i 20 sokolica u odori, 25 članova naraštaja i oko 100 sokola u građanskom odelu. U Lužičkom Narodnom Domu u Budišinu održana je 7 maja 1925. treća glavna skupština Sokolskog Saveza. Prisustvovalo je 70 delegata sokola i sokolica. Skupština je otvorena himnom lužičkih Srba „Netk z mozulava”. Brat Navka, predsednik Saveza izneo kratku povest lužičkog Sokola i tadašnje stanje. U toku 1924. postalo je 5 novih društava, a jedno žensko društvo u Budišinu povećalo se za tri nova kola. U Izveštaju blagajnika konstatovano je da se sokoli moraju boriti sa velikim materijalnim teškoćama, jer su članovi sokola pripadali većinom slabo imučnom seljačkom staležu. Skupština je završena pevanjem himne „Rjana Lužica”. (7)

Srpske Novine, glavni organ Lužičkih Srba doneo je opširan članak o sokolskom sletu poršičke župe. Ono što im je izgledalo nemoguće pre nekoliko godina postalo je stvarnost. Sokolska ideja puštala je koren sve dublje u duše omladine. Vežbama je prisustvovala masa sveta iz svih bližih i udaljenih sela. Najveći utisak izazvala je simbolička grupa, koju su izvodili sokoli i sokolice na kraju vežbe. Sokoli su izveli skupinu, koja je predstavljala srpski narod kako drema. Muzika je onda zasvirala „Naše Srpstvo se diže iz prašine”, cela skupina se budi, a mladi sokolić na vrhu skupine pozvao je drugove sa pesmom : „Dižite se braćo, branimo hrabro, čast očeva i pravo, udružimo se u čvrstoj zajednici da naše Srpstvo ne propadne. Združimo se, rođena braćo, da se podmladi srpska lipa, strah i strepnju ne poznajemo, junački dižimo se, Srbi !” Vežba je zaključena sa sokolskom himnom Lužičkih Srba : „Sa moćju lava sokolovi !” (8)

U okviru svog rada sokolska društva priređivala su Lužičko-srpske večeri. Zagrebački Soko I nastavio je sa svojim „Slavenskim sijelima”. Sijela su napravila od sokolskog društva centar svega slavenskog života u Zagrebu. U 1923. održalo je poljsko, češko-slovačko i lužičko-srpsko veče. (9) Zagrebački Soko I priredilo je 2.4.1927. veče u počast Lužičkih Srba. Odbor je izdao proglas : „Brate (sestro)! U nizu sokolskoga rada našega društva ponovo otvaramo ove godine slavenske večeri, kojima je cilj, da uz ugodnu zabavu prikažemo običaje i nastojanja drugih slavenskih naroda, pa time u svoju kulturu malo pomalo uvodimo njihove vrline. Upoznavanjem i primanjem njihove kulture izvršavat ćemo sokolsku ideju, kojoj je najviši cilj ujedinjenje svih slavenskih naroda. Kamičak izgradnji toga cilja doprinet ćemo priredbom večeri u počast lužičkih Srba spojeno sa slavensko-sokolskim plesom. Izabrali smo baš Lužičke Srbe zbog toga, što su oni najmanji deo Slavena, koji žive razvijaju se i bore u državi, koja je nesklona njima kao i čitavome Slavenstvu. .... Upoznavanjem Lužičkih Srba postat ćemo im i bliži, te ih time jačati u borbenoj istrajnosti i za njihova nacionalna prava. Dužnost je dakle svakoga pravoga Sokola da pomogne tu stvar svojim sudelovanjem po mogućnosti u narodnoj nošnji, te da tako i sam doprinese svoj deo, da se što pre dođe do žuđenog cilja Sokolstva. Dostavljajući ti ovaj bratski poziv verujemo, da ćeš svoju sokolsku dužnost valjano izvršiti. Zdravo! Odbor”(10)

U „Sokolskom kalendaru” koji je izašao 1929. dati su podaci za Lužiško-Serbski Sokolski Zvjazk i to predsedništvo : starosta Jakub Šajba, zamenik staroste P.Pjetaš, tajnik i blagajnik G.janak, zapisničar P. Krječmar. Načelništvo : načelnik M. Kerk, I zamenik načelnika A.Bart ml., II zamenik načelnika J. Hernašt, načelnica H. Šudakes, zamenica načelnice E. Krjencec. Nadzorni odbor dr. B.Posedel i A.Dučman. Savez je brojao 19 društava. Sokolska društva osnovana su u Gornjoj Lužici, u Donjoj Lužici su se tada osnivala. (11) Iz Lužice je 1923. došlo je 200 pevača, koji su priredili koncert lužičkih pesama. Na slet u Pragu 1926. došlo je 300 lužičkih Srba od kojih 150 sokola vežbača. Srpska Matica dopustila je da se vežba u Srpskom Domu u Budišinu. Velike smetnje kod organiziranja sokola pričinjavali su katolički sveštenici. Katolici, članovi sokola, odlučili su da prisustvuju sletu u Pragu zajedno sa evangelističkim sokolima, samo kod Husovih manifestacija nisu hteli da prisustvuju. (12)

Časopis „Sokolski vjesnik župe zagrebačke” u svom članku preneo je ukratko sadržaj drugog broja časopisa „Sokolski Listi”. Najtoplije je preporučio svojim pretplatnicima list lužičko-srpskog sokolstva. Obratio je više pažnje na članak J.Šajbe, starešine srpskog sokolstva „Jesmo li mi fašiste”. Članak je bio odgovor u ime srpskog sokolstva na pitanje komunističke partije u saksonskoj skupštini u kome su komunisti hteli da prikažu rad srpskog sokolstva kao fašistički pokret. Odgovorio je da je sokolski pokret politički i socijalno neutralan i da mu je svrha preneti životnu vrednost srpskog naroda kroz sokolstvo i zadržati opadanje kulture. (13) U trećem broju časopisa „Sokolski Listi” za redakciju časopisa „Sokolski vjesnik župe zagrebačke” bio je vredan pažnje članak u kome se pozivalo da se uči češki i ostali slovenski jezici jer su Srbi, Sloveni a Slovena je mnogo. Redaktor je tražio da se javi svaki koji je znao češki, poljski, ruski, južnosrpski i bugarski. (14)

U glavnom organu Saveza Sokola „Sokolski glasnik“ pisali su o III sletu Lužičko-srpskog sokolstva. Savez lužičko-srpskog sokolstva priredio je od 14 do 17 maja 1931. svoj III savezni slet u Radiboru u saskoj Gornjoj Lužici. Slet je počeo saveznim takmičenjima, na kojima je učestvovalo 200 takmičara i veliki broj gledalaca. Sledećeg dana došlo je na slet na hiljade Lužičkih Srba. Sa svih strana dolazile su sokolske čete i masa sveta sa muzikama i lužičkim zastavama. Posle podne počele su sokolske svečanosti u ratiborskoj katoličkoj crkvi govorom župnika Jana Cuža-Hajničanskog, koji je u svom govoru prikazao sokolsku ideju i ocrtao kao najprikladniju za lužičko-srpsku omladinu. Povorku je predvodila muzika malešanskog sokolskog društva. Iza muzike nošeno je 17 zastava, zatim su išli članovi u svečanoj odori, vežbači, vežbačice i naraštaj kao i mnoga lužičko-srpska narodna i kulturna društva. U povorci su bile i živopisne narodne nošnje. Održana je javna vežba, na kojoj su nastupile sve kategorije. Zatim je bila sletska scena, koja se sastojala iz raznih lužičkih narodnih igara. Pevanjem narodne himne bila je završena sletska scena i slet. U noći održana je mala simbolična priredba kod Bronja, gde se omladina zaklela, da će večno čuvati svetost svoje domovine – Srpske Lužice. (15)

U članku „Raspušten Savez lužičko-srpskog Sokolstva ” na naslovnoj strani lista „Sokolski glasnik“ preneto je da je 9 aprila 1933. održana u Budišinu vanredna skupština Saveza, koja je odlučila, da pod pritiskom prilika u Nemačkoj raspusti Savez i preporuči svojim jedinicama da se raziđu. U proglasu se isticalo „Savez lužičko srpskog Sokolstva raspustio se i razišao se sam pod pritiskom prilika. Svemu svojem članstvu bratski zahvaljuje na vernom i predanom idealnom radu za napredak našeg naroda i moli ga, neka ostane i buduće verno komegod bilo nacionalnom radu. Neka naši članovi i u buduće rade za dragu nam otadžbinu i narod u našim lužičkim narodnim društvima. ”(16)

U „Sokolskom Zborniku ”, izdatom u Beogradu 1934. objavljen je članak o Lužičko-srpskom sokolstvu. Pre Prvog svetskog rata pesnik Jan Česla uputio je apel Lužičanima da kod sebe osnuju sokolstvo. Predstavnici Lužičkih Srba odlazili su na praške svesokolske sletove. Posle sleta 1907. pokušao je Marko Smoler da osnuje sokole. I to je ostalo bez rezultata. Dr. Josef Pata 1912. uputio je poziv Lužičanima da kod sebe osnuju sokolstvo. Odazvali su se lužičko-srpski studenti iz Praga. Posle Prvog svetskog rata održan je VII svesokolski slet u Pragu 1920. Prvi put na sletu se pojavila grupa od 14 Lužičana. Posle njihovog povratka razvila se propaganda za sokolstvo. U Budišinu je osnovana prva lužičko-srpska jednota. Prvi starešina Jan Skala napisao je sokolsku pesmu “Sokolej”. U avgustu 1921. osnovano je drugo sokolsko društvo u Bukecima, a zatim treće u Malešici. Svuda gde bi se pojavilo sokolsko društvo Nemci su osnivali turnerska društva. Sokoli su doveli 24 novembra 1921. češko sokolsko društvo iz Drezdena. Ono je priredilo prvi sokolski javni čas u Lužici. Redom su dolazila češka društva iz nemačkih gradova. Osnivanjem sokolskih društava osnovan je i sokolski savez u Budišinu. Prvi starešina Saveza bio je Jakub Šajba. Katolički kler je napadao sokolska društva kao antireligiozna. Godine 1924. u redove sokola masovno su pristupali deca i žene. Opšti slet održan je 21. septembra 1924. u Pančicama. U Pragu je 1925. otvorena lužičko-srpska škola za vežbanje. Savez je imao 18 društava. (17)

Sokoli iz Jugoslavije upoznali su se sa njima na svesokolskim sletovima u Pragu 1926. i 1932. kao i na sletu u Beogradu 1930. U Beogradu su tada pozdravili braću i sestre iz Lužičke Srbije. (18) Lužičkosrpsko sokolstvo osnovano je 1920. a raspušteno 1933. Bilo je organizovano u dve župe sa 20 jedinica. Održali su 3 sleta : 1924, 1927 i 1931. (19)
Sokoli iz Lužičke Srbije su učestvovali na sletovima u Jugoslaviji. Od 5 do 9 septembra 1928. održan je u Skoplju VI pokrajinski slet Jugoslovenskog Sokolskog Saveza. Sletu je prisustvovalo mnoštvo članova JSS, čehoslovački sokoli, delegati Lužičkih Srba, poljskog i ruskog sokolstva. (20) Na slet u Beogradu je 25. juna 1930. doputovalo izaslanstvo Lužičkih Srba. Na Vidovdan, 28. juna 1930. sokolska povorka je od Slavije išla ulicom kralja Milana, a zatim Aleksandrovom do Kalemegdana. Pred zgradom skupštine bila je tribina na kojoj je bio kralj, kraljica, predsednik vlade ... . Na čelu povorke stupalo je starešinstvo Saveza sa sokolskim vođama slavenskih zemalja. Čehoslovaci su nastupali sa zastavom svog Saveza i muzikom na čelu. Za njima su išli Poljaci i Lužički Srbi. Srbi iz Lužice stupali su u nošnjama svog kraja. (21) O tome kakvo je bilo reagovanje publike u Beogradu na njihov nastup : „Novi val oduševljenja, beskrajni pljesak mase iskazao je ljubav koja se za daleku braću iz Lužica gaji u svima slavenskim srcima. Malobrojni ali vedri, ozareni samosvešću, oni su baš takvi bili slika svoga kraja, njegove istrajnosti, vere i dostojanstva.” (22)

Sokolsko društvo Soko I u Zagrebu je 14 marta 1936. priredilo Lužičko-srpsko veče. Veče je otvorio starešina društva Uglješa Pelivanović, koji je u predavanju prikazao položaj Lužičkih Srba, kao i njihovu kulturu i istoriju. O Lužičkim Srbima priredio je izložbu Stanković. U koncertnom delu izvođena su dela lužičko-srpskog preporoditelja Bjarnata Krauca i zagrebačkog muzičara Fr. Šidaka. Posle toga prikazani su pomoću dijapozitiva lužičko-srpski krajevi i život stanovništva. Veče je završeno pevanjem lužičko-srpske himne „Rjana Lužica” i sokolske himne „Hej, Sloveni”. (23)


U sokolskim društvima prikazivani su sem sokolskih i filmovi o Lužičkim Srbima. Filmovi „V pokrajinski slet u Skoplju“, „Krunisanje Dušanovo“, „Uskršnji običaji Lužičkih Srba“, „Snežana“, „Zimski sport“ i „Gimnastičke vežbe“ sa velikim uspehom prikazani su u Skoplju, Velesu, Kumanovu, Tetovu, Prizrenu i Štipu. Pretstave su davane u sokolanama, a ponegde radi velike posete, davane su i u bioskopima. Ne samo školska deca i sokolsko članstvo, nego i roditelji i omladina u velikom broju posetili su pretstave. Ukupno 22 pretstave posetilo je 3.990 dece, naraštaja, članstva i drugih. (24)

Listovi Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije pisali su i o istaknutim kulturnim radnicima iz Lužičke Srbije. Doneli su vest o proslavi 75-godišnjice Bjarnata Krauca, koja je proslavljena 5.februara 1936. Nakon Prvog svetskog rata osnovao je Savez lužičko-srpskih pevačkih društava. Bio je član Češke akademije nauka i umetnosti. (25) U članku „Sudbina malog naroda” u „Sokolskom glasniku“ isticalo se da su se neprijatelji narodnog jedinstva Lužičkih Srba najpre i najžešće okomili na njihove sokole, jer su znali ako sruše “najjači stup, uz koji se vije i raste njihova narodna svest” da će uzdrmati i njihovu egzistenciju. Iz redova katolika tražili su da se katolički sokoli odvoje od protestanskih. Nemački nacizam završio je taj razorni rad raspuštanjem svih sokolskih društava u Srpskoj Lužici, zaplenio njihova imanja i internirao njihove vođe. U članku se isticalo : „Napisali smo ovo povodom pomenutog jubileja Bjarnarda Krauca, želeći da upozorimo na tešku sudbinu naše braće u dalekoj Srpskoj Lužici. I sećajući se njih, mi se ujedno sećamo i druge naše braće, ... Sećajući se tako jednih i drugih, kojima na žalost danas ne možemo ničim da pomognemo i da im olakšamo njihovu tešku sudbinu, mi im poručujemo, da su naša srca s njihovima za uvek vezana vrućom bratskom ljubavlju i osećajima krvnog bratstva i da ih nećemo nikada zaboraviti. ... Jer kako to Tirš uči, svaki narod, što god je manji, mora tim više da jača svoju otpornost i svoju odbanbenu snagu. Svoj izdanak, svoj rod i svoju postojbinu moramo sami čuvati i braniti, jer sudbina jednog naroda ovisi o njemu samome ! Sudbina ove naše braće nameće nam stoga da se upitamo, da li smo svi mi svesni, što za jedan narod znači njegova vlastita domovina i što za taj narod znači njegova nacionalna i državna sloboda ? Da li mi ovu slobodu izgrađujemo ili rušimo, i da li je možda ne rušimo mi sami, a ne naši neprijatelji ? .... Setimo se zato dalekog ostatka nekada tako silnih polapskih Slovena; setimo se Srpske Lužice i njenih sinova, “ (26) Savez lužičko-srpskog Sokolstva morao je 9 aprila 1933. likvidirati svoje jedinice. Obustavljen je i list „Serbske novine”. Bivša sokolska društva u katoličkom delu Lužice pretvorena su u podružnice nemačkih katoličkih gimnastičkih društava. U Radvoru održan je slet svih lužičko-srpskih društava udruženih u „Domovini”. U članku „Lužica u okviru Nemačke” se ističe : „Ovo što smo ovde izneli ne znači umešavanje u nemačke unutrašnje prilike, niti ovo pretstavlja bilo kakav napadaj na ma koga, ali kada se radi o životu jednog malog slovenskog naroda i o njegovoj kulturi, ... držimo, da je dopušteno da se o tome nešto kaže. ... Niko stoga ne može da nam zameri da se zauzimamo za narod, koji zaslužuje svaku pomoć.”(27) U „Sokolskom glasniku“ javljeno je da je krajem oktobra 1936. održana glavna skupština Matice lužičke zajedno sa proslavom 80-godišnjice otvaranja lužičko-srpskog muzeja u Budišinu. Na skupštini je govorio o muzeju i njegovoj istoriji kustos muzeja učitelj Meškank. (28) U časopisu „Oko Sokolovo” obnovljene sokolske organizacije izašao je članak „Sve je teže braći na severu” dr Vladimira Jankovića, predsednika Srpsko-srpskolužičkog društva u Beogradu o položaju Lužičkih Srba. (29) Časopis „Oko Sokolovo” br. 39-40 preneo je članak „Lužički Srbi moraju izumreti” iz lista „Dan” iz Novog Sada iz juna 1937. (30)

Kao sveslovenska organizacija Savez Sokola KJ pratio je rad i sudbinu slovenskih naroda, težeći da sa njima uspostavi što prisniji kontakt. Listovi i almanasi Saveza Sokola redovno su pisali o Lužičkim Srbima, njihovim prilikama i njihovoj sudbini. Sokoli iz Lužičke Srbije učestvovali su na sletovima u Jugoslaviji, kako pokrajinskim tako i na sletu u Beogradu 1930. Sokolska društva priređivala su Lužičko-srpske večeri. U sokolskim društvima prikazivani su filmovi o Lužičkim Srbima. U članku „Sudbina malog naroda” u „Sokolskom glasniku“ isticalo se da su se neprijatelji narodnog jedinstva okomili na njihove sokole, jer su znali da ako sruše “najjači stup, uz koji se vije i raste njihova narodna svest” da će uzdrmati i njihovu egzistenciju. Sudbina Lužičkih Srba bila je primer šta može da se dogodi i tadašnjoj Jugoslaviji. Sokoli su smatrali da se zauzimaju za narod koji zaslužuje pomoć. Kad su lužički sokoli bili zabranjeni, pisali su o dešavanjima među Lužičkim Srbima. Posle obnove svog rada devedesetih godina 20 veka Sokolsko društvo Beograd-Matica priređivalo je predavanja književnika Vlade Jankovića o Lužičkim Srbima. Obnovljeni Savez sokola Srbije nastavio je da održava poznanstva sa Lužičkosrpskim sokolima na sokolskim sletovima u Pragu.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

---

Napomene :

1. Dušan M. Bogunović, „Iz Lužičke Srbije”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, oktobar-novembar 1926, br. 10 i 11, str. 202;
2. „Sokolstvo”, minijaturna biblioteka, br. 61-64, Novi Sad 1929. izdanje knjižare „Slavije”, str. 95-98;
3. „Sokolstvo Lužičkih Srba”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, Oktobar 1923, br. 1, str. 20;
4. „Sokolstvo u slavenskih naroda”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, juli 1924, br. 7, str. 191;
5. „Lužički Soko”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, Septembar i Oktobar 1924, br. 9 i 10, str. 285;
6. „Lužičko-srpsko sokolstvo”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, april-maj 1925, br. 4 i 5, str. 98, 99;
7. „Sokolstvo kod lužičkih Srba”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, juli 1925, br. 7, str. 148;
8. „Drugi Sokolski slet Lužičkih Srba Poršičke župe”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, August-Septembar 1925, br. 8 i 9, str. 187;
9. „Istarsko veče u Sokolu I u Zagrebu”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, juli 1924, God. III, br. 7, str. 187;
10. „Slavensko veče i Slavenski ples u počast Lužičkih Srba”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, januar, februar, mart 1927, br. 1, 2 i 3, str. 22, 23;
11. „Jugoslovenski Sokolski kalendar” 1930, uredio Stane Vidmar, u Ljubljani 1929, str. 140, 141;
12. T, „Lužički Srbi i praški slet”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august-september 1926, br. 8 i 9, str. 166, 167;
13. „Lužičko-Srpsko sokolstvo”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, april 1927 maj, br. 4 i 5, str. 57;
14. „Lužičko-Srpsko sokolstvo”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, juni 1927, br. 6, str. 76;
15. „III. slet lužičko-srpskog Sokolstva”, „Sokolski glasnik”, Ljubljana, 27 maja 1931, br. 22, str. 2;
16. „Raspušten Savez lužičko-srpskog Sokolstva”, „Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 14 aprila 1933, br. 16, str. 1;
17. „Lužičko-srpsko sokolstvo”, „Sokolski Zbornik Godina I”, Beograd 1934, str. 180, 181;
18. „Sudbina malog naroda”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 21. februara 1936, br. 8, str. 1;
19. „Lužičkosrpsko sokolstvo”, „Bratstvo”, Osijek, 15 septembra 1938, br. 9, str. 182;
20. „Jugoslovenski sokolski kalendar 1930”, u Ljubljani 1929, str. 80;
21. Uredio Ante Brozović, „Sokolski Zbornik Godina I”, Beograd 1934, str. 287, 288, 298, 304;
22. Janko Jazbec, „Savez Sokola Kraljevine Jugoslavije”, „Sokolski Zbornik 1863-1963”, Buenoj Ajres 1963, str. 151;
23. „Lužičko-srpsko veče Sokola I u Zagrebu”, „Sokolski Glasnik”, Ljubljana, 27 marta 1936, br. 13, str. 3;
24. „Uzani film u sokolskoj župi-Skoplje“, „Sokolska Prosveta”, Beograd, septembar 1938, br.7, str. 235;
25. „75-godišnjice Bjarnata Krauca”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 14 februara 1936, br. 7, str. 4;
26. „Sudbina malog naroda”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 21. februara 1936, br. 8, str. 1;
27. „Lužica u okviru Nemačke”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 3 april 1936, br. 14, str. 1;
28. „Razne kulturne vesti”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 20 novembra 1936, br. 46, str. 4;
29. Dr Vladimir Janković, predsednik Srpsko-srpskolužičkog društva u Beogradu, „Sve je teže braći na severu”, „Oko Sokolovo”, Beograd, decembar 2005, br. 23-24, str. 27;
30. „Lužički Srbi moraju izumreti”, „Oko Sokolovo”, Beograd, decembar 2010-2011, br. 39-40, str. 32, 33;