Uz 160. rođendan Nikole Tesle, 10. juli

BEOGRAD - Otkrivanjem spomenika Nikoli Tesli na Vračarskom platou, između Spomen hrama Svetog Save i Narodne biblioteke Srbije, obilјežava se 160. po redu 10. jul, dan rođenja Nikole Tesle, čuvenog krajiškog, srpskog i svjetskog pronalazača. Nikola Tesla je rođen 10. jula 1856. u selu Smilјanu kod Gospića (tada Vojna Granica, odnosno Vojna Krajina) u srpskoj porodici Milutina Tesle, pravoslavnog protojereja tadašnje Karlovačke mitropolije.

LIČKI METEORIT GODINU PRED NIKOLINO ROĐENJE

Milutin Tesla, dopisnik iz Like nekoliko srpskih ali i drugih novina, godinu dana prije Nikolinog rođenja, novosadskom „Srbskom dnevniku“ javio je „o malom božjem fenomenu“, kako je okarakterisao, po nekim kasnijim tvrnjama, pad manjeg metoerita koji je napravio rupu u kameru Samograd, blizu Ličkog Lešća, na sami Petrovdan 1855. godine.

Milutin Tesla piše da je „najednom blјesnulo sa strane istoka i kao da bi zabuktila trista luča potegnu na zapad, zvijezde ukloniše se, i bi reći sva priroda stade“.

- I kad je šmrknulo za prvi brijeg, zorilo je tamo, kao da bi se srušila kakva velika kula, a odjek potezao se je u Velebitu na južnoj strani zadugo. Zatijem obuze časkom pomračina i mirijade svjetila nebesnije ostadoše preblijeđene od lica ovoga malog božjeg fenomena, piše lički dopisnik.
Godinu dana poslije toga rodio se proti Milutinu sin, koji je i danas iako je prošlo 160 godina, jedan od rijetkih koji zrače „svjetilom nebesnijem“.
Nikola je uvijek lijepim riječima govorio i pisao o svom ocu i njegovom retoričkom i umijeću pisanja, ali je isticao da je pronalazački dar naslijedio od svoje majke Đuke (Georgine), rođene u čuvenoj svešteničkoj porodici Mandić iz Gračaca. Ona, iako je bila bez formalnog obrazovanja, ispolјavala je izuzetno inteligenciju, između ostalog, i izradom rukotvorina.

Nikola Tesla je zadužio čitav svijet pronalaskom naizmjenične struje, generatora i kompletnog sistema proizvodnje i distribucije električne energije. Nјegov je pronalazak i postupak za dobijanje ozona... A šta je još pronašao, istražuju i dalјe hilјade lјudi širom svijeta. Prije nekoliko godina je u beogradskoj galeriji „Ozon” organizovana izložba „Teslina vizija Interneta”, inspirisana njegovim projektom „Svjetski sistem” iz 1900. godine. Tesla je u tom projektu , tehničkim rječnikom 19. vijeka, u više tačaka „predvidio“ ono što se danas zove bežični Internet, mobilna telefonija i dži-pi-es. Tesle te 1900. godine još nije tvrdio da dobija signale s neke druge planete, a kada je 20 godina kasnije to izjavio, mediji i javnost su ga ismijavali.

TESLA SE ODUŽIO SRBIJI

U Beogradu i Srbiji Tesla je boravio jedanput, početkom juna 1892. godine. Prije toga obišao je i rodnu Liku na poziv teško bolesne majke koja je umrla neposredno pred njegov dolazak. Poslije Gospića bio je i u Zagrebu, kao i u manastirima Krka i Gomirje.

Beograd ga je 1892, dočekao uz najviše počasti, primio ga je srpski kralј Aleksandar Obrenović, održao je predavanje na Velikoj školi, dodijelјen mu je orden Svetog Save.

Tesla se Srbiji odužio tako što je Beogradu poklonio svoju zaostavštinu. Nјegov nećak Sava Kosanović je zaostavštinu dopremio i smjestio u muzej, otvoren 1952. godine. U Muzeju „Nikola Tesla“, pored više od 160.000 dokumenata i 1.000 predmeta, je i urna sa posmrtnim pepelom najvećeg Krajišnika i jednog od najvećih svjetskih naučnika. Već godinama traju polemike da li da se urna odatle izmjesti na plato ispred Hrama Svetog Save ili možda u sami hram.

PAROHIJA NIKOLINOG OCA OSTALA BEZ SRBA

Spomen područje „Nikola Tesla“ u Smilјanu hrvatska vojska i policija su oštetile 1991. godine. Obnovlјeno je deceniju i po kasnije, 2006. godine, kada je održana velika svečanost u čast Tesline 150-godišnjice, kada je i razglas radio na agregat. U rodnoj kući Oca rasvjete, kao i u stotina drugih naselјa u Lici, nije bilo struje. U međuvremenu struja je ponovo stigla u Smilјan, ali mnoga srpska naselјa nemaju je i dalјe.

Nema, međutim, mogućnosti da se riješi još veći problem Like - u Smilјanu i mnogim drugim mjestima više nema Srba. U Smilјanu je 2006. godine bilo svega nekoliko Srba, staraca koji su u međuvremenu umrli.

Na nekoliko metara od rodne kuće Nikole Tesle, neposredno uz hram svetih apostola Petra i Pavla, u kojem je služio Nikolin otac proto Milutin Tesla, je grobnica više od 500 Srba koje su ustaše pobile u lјeto 1941. godine. I ta nadgrobna ploča, kao mnoge druge širom Hrvatske, van područja ratnih dejstava i pod zaštitom snaga UN, uništena je u ratu. Od te 1991. godine prošlo je četvrt vijeka, a ona nije obnovlјena.