Gradnja hrama Svetog Save na Vračaru

Patrijarh srpski German (Hranislav Đorić), ustoličen je za patrijarha 1958. godine, kao 43. srpski patrijarh i taj posao obavljao pune trideset dve godine. Živeo je u vreme velikih izazova – komunizma, a životno delo mu je bilo borba za izgradnju Hrama Svetog Save na Vračaru u Beogradu. Pored toga, patrijarh German je uspeo da prenese posmrtne ostatke cara Dušana i pohrani ih u Crkvi Sv. Marka, na Tašmajdanu u Beogradu. Odbio je zahtev državnih organa da Crkva podrži predlog da se Josipu Brozu Titu dodeli Nobelova nagrada za mir za 1973. godinu.

Prva crkvica (12 x 5,30 m) dovršena je za samo šesnaest dana, a osvećenju je 1895. prisustvovao i kralj Aleksandar Obrenović. Zatim je, na 100 – godišnjicu Karađorđevog ustanka, 1904. godine, objavljen konkurs za skicu novog većeg hrama, u srpsko - vizantijskom stilu. 1931. godine, na insistiranje tadašnjeg patrijarha Varnave, od pet prispelih radova, izabran je projekat arhitekte Bogdana Nestorovića, sa dopunjenim detaljima arhitekte Aleksandra Deroka. 1932. godine je počela izgradnja, tako što je najpre srušena privremena crkvica iz 1895. godine. Ova nova Crkva izgrađena je za 57 dana a patrijarh Varnava ju je osvetio 1935. godine.

Temelji Novog Hrama na osnovu projekta Nestorović – Deroko, osvećeni su 1939. godine. Građenje je trajalo do 6. aprila 1941. godine, kada je zbog bombardovanja Beograda obustavljeno. Od zidova Spomen – Hrama okupator je stvorio depo za vozni park, što nasleđuju Rusi i partizani, zatim razne privredne organizacije i to punih 40 godina. Inače, sam Hitler je zabranio radove na podizanju Hrama. Tek nakon 26 godina pošto je bio na mestu patrijarha, posle 88 pokušaja kod predstavnika raznih organa vlasti i posle njihovog ubeđivanja da to ne bude Hram, nego muzej Srpske pravoslavne crkve sa galerijom, što patrijarh German nije prihvatio, 19. juna 1984. godine, Dušan Čkrebić je dao dozvolu za nastavak zidanja Hrama. Patrijarh je, bukvalno, molio i koga je trebalo i koga nije (Petra Stambolića, Dragišu Stamenkovića, Nemanju Markovića, Miku Špiljaka, Đuricu Jojkića i vodio razgovore o pitanjima Crkve sa Dobrivojem Vidićem, Mitjom Ribičičem, Milenkom Bojanićem, Nikolom Ljubičićem, Dušanom Čkrebićem, Veselinom Đuranovićem, Ivanom Stambolićem, Dražom Markovićem...).

Za nastavak izgradnje sadašnjeg Hrama Svetog Save na Vračaru, trebalo je obezbediti ogromna materijalna sredstva, a prva cifra sa kojom se računalo (u predračunu) bila je 15.000.000 američkih dolara. Svi parohijski sveštenici su dali svoj prilog od 20.000 ondašnjih dinara, a najviše su davali vernici, pogotovo naši ljudi iz dijaspore, kao što je inž. Kosta Papić. Tako je jedna porodica iz SENTE pored novčanog priloga od 100.000 dinara, poklonila i nadprestolni filigranski krst u vrednosti od 200.000 dinara. A samo u jednom danu, u Alhambri u Kaliforniji, 16. marta 1986. je skupljeno 146.606,85 američkih dolara. Zlato za pozlatu Velikog Krsta na kupoli Hrama obezbedili su Srbi iz Ženeve. Sam krst Sv. Save, težak je 4 tone, visok 12 metara, a pozlaćen u površini 50 metara kvadratnih listićima debljine 1,25 mikrona.

Hram Svetog Save je dugačak 91, širok 81 i visok 80 metara. Visina kupole je 37 metara, a zajedno sa Krstom od 12 metara ima težinu 4.000 tona. Ovakav elemenat je podignut na visinu od 43 metra. Radove na izgradnji Hrama Svetog Save na Vračaru, vodio je protomajstor arhitekta Branko Pešić, a izgradnju je izvodilo preduzeće „Trudbenik“. Hram Svetog Save na Vračaru je najveća pravoslavna crkva na svetu. Krst na Hramu Svetog Save znači: tri kraja krsta završavaju se na tri polirane kugle. Tri Sunca. Veliko Sveto Trojstvo. Središtem Krsta protiče sjajni Unutrašnji Krst. U uglovima, između strana Krsta su četiri forme Ocila. To su konkavna ispolirana polja koja se unutrašnjim stranama prelamaju u četiri slova „S“.

Prva liturgija u novosagrađenom Hramu je bila 25. juna 1989. godine i njoj je prisustvovalo oko 150.000 ljudi iz cele zemlje i dijaspore. Tek nedavno su postavljena i velika i mala zvona koja su izlivena u najpoznatijoj svetskoj livnici u Austriji. Sva zvona su darovali pojedinci iz našeg naroda.

(Iz knjige „Patrijarh German u životu i borbi za Spomen – Hram“, od Milana D. Jankovića, Kalenić, izdavačka ustanova Srpske pravoslavne eparhije Šumadijske, Kragujevac, Beograd 2001)