Novi laureati Pečata varoši sremskokarlovačke

SREMSKI KARLOVCI - Prestižna nagrada Brankovog kola, ''Pečat varoši sremskokarlovačke'', za najbolje pesničke knjige na srpskom jeziku, ravnopravno je pripala ove godine, za knjige izabranih pesama: Nedeljku Babiću i Danilu Jokanoviću, i za sa mostalne zbirke poezije: Milošu Jankoviću i Radmilu V. Radovanoviću.

Na završnoj sednici odluku je jednoglasno doneo žiri u sastavu: Nenad Grujičić, Jelena Aleksić i Krstivoje Ilić. U najužem izboru za nagradu „Pečat varoši sremskokarlovačke“ bile su i nove knjige poezije Ane Ristović, Radomira Uljarevića, Jagode Kljaić, Milana Mihajlovića, Dragana Boškovića, Julije Kapornji i Katarine Pantović.

Jedanaesta po redu knjiga poezije Nedeljka Babića (1948, Lukavica kod Vlasenice), pod nazivom „Zavičaj“ (Besjeda, Banjaluka, 2018), donosi izabrane (sabrane) sonete i nove priloge. Majstor soneta predstavio je lepezu virtuoznih rešenja ove vekovne forme i pokazao da takav pesnički projekat ima monumentalni karakter. Nedeljko Babić je na izvanredan način predočio raskoš i snagu srpskoga jezika u osvajanju soneta, čuvenog italijanskog i svetskog pesničkog oblika starog preko sedam vekova. U knjizi sabirnog karaktera, koja nosi ime po Babićevom prvencu – „Zavičaj“, ostvareno je potpuno jedinstvo forme i sadržaja, zvuka i slike, raskošnog rimarijuma i funkcionalne semantike do zadivljujućih metričkih i zanatskih izvedbi. Ova knjiga je svojevrsni bedeker kroz edenski vrt soneta, priručnik za početnike, ali i za one koji su daleko odmakli u građenju sonetne forme. Leksički bogati, sa učestalim kovanicama koje plene svežinom, tematski razuđeni, to su soneti u rasponu od zavičajnih i porodičnih motiva do prizora iz najnovijeg rata, gde vrhune pesme izbegličke (prognaničke) tematike, filmski uzbudljive, sa snagom dokumentarne potke, do pesama univerzalne provenijencije i životnog smisla. Takvi su i ljubavni soneti, sa natrunima kazanovske erotike, ali i pesme koje iskazuju svest o sebi, o stvaralačkom činu, o pesničkoj sudbini, o misiji pesnika i poslanju kroz vremena. Sve na mahove osvetljava vatromet ironije i satire, koji, po potrebi, prerasta ili ostaje u ravni filigranski senčene duhovitosti ili, pak, gromkog (crnog) humora. Taj sloj stvaralačkog temperamenta, nastavlja se, razbokoren do krajnjih granica, i u drugom delu knjige koja donosi bezbrojne palindromne i anagramske vratolomije u rečenicama-stihovima sa hudinijevskim veštinama i otkrićima nemogućeg u skrivenim riznicama i lavirintima maternjega jezika. Nagrada zasluženo ide u ruke vrhunskom majstoru soneta koji je, prvo u sarajevskom a onda i u beogradskom ambijentu, decenijama bio nepravedno gurnut u stranu.

Deseta po redu knjiga pesama Danila Jokanovića (Podgorica, 1956) ustvari je knjiga izabranih iz dosadašnjih devet zbirki poezije. Knjiga „Izabrane“ (Oktoih – Štampar Makarije, Podgorica, 2018), predstavlja, po prvi put, na jednom mestu ono najbolje što je Jokanović dosad napisao/ispevao na srpskom jeziku. Odmah se dâ primetiti da se radi o verodostojnom i duboko proživljenom svetu koji na pesnikovoj koži nosi tragove žižaka i ugaraka bomeskog načina života. Ne stideći se poput nekih preučenih pesnika, Danilo Jokanović u prvi plan, i u najvećem broju, s razlogom ističe svoju ljubavnu poeziju neprestano dočaravajući prožimanje ženskog i muškog principa, i to – razdrljene košulje, često i grlom u jagode, viteški. U stvari, ovde prevladava slavljenje žene kao junakinje poezije od pamtiveka, žene kao večne i nikad demistifikovane boginje. Međutim, spram erosa ovu poeziju naseljava i tanatos, to jest – motivi smrti i nestajanja, što je druga krupna, a večita tema u opusu ovoga pesnika. To ovoj poeziji daje gornju tačku zamaha jednog talenta koji želi i hoće da se dušom i telom preda moćima i divoti maternjega jezika u poeziji sa neumitnim osećanjem čovekove prolaznosti. Jokanović pripada pesnicima koji podjednako upotrebljavaju vezan i slobodan stih, gde ovaj prvi donosi relativno dominatnije rezultate vezane još za prve njegove knjige. Ova poezija, takođe, mešavina je zavičajnog i opšteg, ruralnog i urbanog, ali uvek sa jakim kreativnim potezima i pitanjima na temu lepote i značaja poezije. Nema sumnje, jedna ovakva knjiga izabranih pesama bila je potrebna na srpskoj pesičkoj sceni da bismo konkretnije i na licu mesta uočili jednu posvećeničku pesničku sudbinu kojoj poezija, bez patetike govoreći, predstavlja goli život.

Posve neobična pesnička pojava na srpskoj književnoj sceni nesumljivo je Miloš Janković (Beograd, 1963), čija nova, nagrađena knjiga nosi naziv „Katrenik“ (Biblioteka „Danilo Kiš“, Vrbas, 2019). On je autor nekoliko desetina zbirki poezije, šest knjiga izabranih i „probranih“ pesama, triju proznih knjiga i nekoliko antologija i panorama, te priređenih izdanja drugih pesnika. U ovako mnogorodnom opusu našla se i najnovija zbirka katrena mahom ukrštene rime – „Katrenik“. Za pesnike katren je kućni prag pevanja, glavna zanatska stopa za dalja putešestvija u beskraju poezije, njenih mnogovrsnih oblika i formalnih rešenja. Pred nama je dve stotine katrena, odnosno osam stotina stihova. Ovu najtipičniju i najčešću pesničku formu, koju koriste i školarci i najveći majstori stiha u svim jezicima sveta, Miloš Janković naseljava najraznovrsnijim temama i motivima, koji su ustvari spektar njegovih dosadašnjih opservacija u poeziji: svakodnevica, društveni ambijent, slabosti i vrline čovekove, rođenje, život i smrt, pesnikova pozicija u savemenom svetu, pesma kao odbrana od malograđanštine, stih kao nadgrobni epitaf, to jest najmerodavniji izveštaj sa ovoga sveta. Takvima se ukazuju i celi katreni ili izdvojeni rimovani distisi, pa deluju i kao grafiti na bedrima velikih mostova i nebodera, ali i kao bogumilski zapisi na stećcima. Nagrađeni „Katrenik“ je dokaz o stvaralačkom nemiru, o neprestanom istraživanju pesničkog govora i autorskog habitusa, upečatljiva knjiga poezije na kojoj, nema sumnje, dinamični i agilni Miloš Janković neće stati i ostati.


Radmilo V. Radovanović (1957, Divin kod Bileće) autor je nagrađene zbirke poezije „Tezejev jav“ (Art print, Banjaluka – Klub umjetničkih duša, Mrkonjić Grad, 2019). Godinama prepoznatljiv, mada ne samo po tome, po čestoj upotrebi starogrčke i starorimske mitologije u pesničke svrhe. Tako je i najnovija njegova knjiga, posle dvadesetak dosad objavljenih, „Tezejev jav“, u dobrom svom delu zasnovana na takvom poetičkom konceptu. U srpskom jeziku „jav“ označava oglašavanje, javljanje, zov, mada tu reč pronalazimo i u jednom triptihu panslovenske mitologije (nav – svet mrvih, jav – svet živih i prav – svet bogova). Ovo je jedna od najboljih Radovanovićevih knjiga koja sublimiše fantazmagorične slike zavičaja i detinjstva, lepezu zazivane ljubavi prema mladoj ženi „violinskog tijela“ i mitsku amblematiku koju priziva i saziva lik iz naslova knjige. Tezej je jedan od najvećih starogrčkih junaka, odmah uz Herkula, onaj koji je uz pomoć Arijadninog klupka uništio Minotaura i pobegao iz zamršenog lavirinta, ujedinio državu Atinu, a onda pobedio i čuvene amazonke, učestvovao u misiji argonauta, u borbi protiv kentaura i drugo. U novoj knjizi, pored rodne Hercegovine, autor fokusira i Crni Timok i Gamzigrad, odnosno grad mrtvih – Feliks Romulijana, odakle se, skoro pa virtuelno, javlja i Tezej s kojim se poistovećuje Radovanovićevo pesničko Ja pretačući ličnu dramu u novi mitološki kontekst. Ova knjiga pokazuje visoko domašenu pesničku zrelost i postavlja autora, sa zasluženo osvojenom nagradom, u veoma uzak krug privilegovanih i ostvarenih pesnika sa najnovijim knjigama na srpskoj pesničkoj sceni.

Nagrada ''Pečat varoši sremskokarlovačke'' za 2019. godinu novim laureatima svečano će biti uručena 15. marta na dan Radičevićevog rođenja po julijanskom kalendaru, a na ''Prolećnim Brankovim danima 2020'' u najstarijoj srpskoj gimnaziji, u Sremskim Karlovcima, u kojoj se Aleksije Radičević školovao od 1835 – 1841. godine.

Nagradu „Pečat varoši sremskokarlovačke“ 1967. godine osnovao je studentski list „Indeks“ u Novom Sadu. Te godine proglašeno je osam laureata: Rajko Petrov Nogo, Branko Bošnjak, Radomir Mićunović, Petko Vojnić Purčar, Karolj Jung, Milorad Milenković Šum, Zvonimir Husić i Tito Bilopavlović.

Među dosadašnjim dobitnicima ove ugledne poluvekovne nagrade nalaze se: Raša Popov, Darinka Jevrić, Miodrag Pavlović, Vujica Rešin Tucić, Novica Tadić, Dragomir Brajković, Nebojša Devetak, Slobodan Kostić, Miloš Komadina, Matija Bećković, Dara Sekulić, Krstivoje Ilić, Dragan Kolundžija, Ranko Jovović, Manojle Gavrilović, Ranko Preradović, Stevan Tontić, Ranko Risojević, Milan Nenadić, Nenad Grujičić, Đorđo Sladoje, Goran Simić, Boro Kapetanović, Ileana Ursu, Andrej Jelić Mariokov, Miljurko Vukadinović, Blagoje Baković, Predrag Bjelošević, Slobodan Tišma, Miloš Kordić, Anđelko Anušić, Branko Brđanin Bajović, Vladimir Jagličić, Jelena Aleksić, Veroljub Vukašinović, Dragana Kragulj, Dragoslav Dedović, Miroslav Aleksić, Laslo Blašković, Vojislav Karanović, Emsura Hamzić, Boško Suvajdžić, Mirko Vuković, Goran Labudović Šarlo, Dragica Stojanović, Ivan Lalović i drugi.