O srpskom imenu - mišljenja stranaca

Četrdesetak stranih pisaca od ugleda i kompetencije, osim etimoloških, objašnjava reči SRBI (najčešće: ljudi, srodnici, narod) i značajne informacije o rasprostranjenosti i višemilenijumskoj starosti srpskog imena, o njegovom srpskom jezičkom poreklu i o tome da je ono nekada važilo kao ime za sve Slovene, pre nego što je ime Sloveni (mlađe od imena Srbi) ušlo u upotrebu.

Otkuda Srbima zavetna misao o jedinstvu blagočešća i služenju imenu? Srbi su tokom duge i stradalne svoje prošlosti stalno bili u situaciji da im se oduzima njihovo rođeno ime i, milom ili silom, natura neko drugo. Oni su na to nekad pristajali a nekad nisu, ali se nikad nisu mirili s tim. Srbi su prihvatili najviše i najradije da su oni Rišćani ili Rašani ili Rascijani ili Raseni, a zatim su isto tako zdušno prihvatili da su oni Sloveni kao i sve druge grane njihovog plemena koje su pre ili kasnije napuštale srpsko ime i zamenjivale ga nekim drugim, najčešće geografskim, regionalnim, parcijalnim. Imena kao što su Vendi, Iliri, Tračani, Kelti (Geti ili Hoti ili Hati ili Goti), Dardanci, Dačani, Mezi, Tribali, pa Pelazgi, Spori, Sarmati, Skiti, Skordisci i druga, sve su to imena koja su Srbima nadevali drugi narodi i jezici (najčešće jelinski, latinski i germanski). Danas se po istom modelu srpsko ime zamenjuje imenima kao što su Jugosloveni, Slavonci, Bosanci, Bunjevci, Crnogorci, Srbijanci, Hercegovci...

Hrvatska ideja se već godinama svela skoro isključivo na poricanje Srpstva. Oni su spremni da od Srba sve preuzmu, i ljude, i teritorije i istorijske znamenitosti tako što svemu ukidaju srpsko ime. Najkobniji vid takvog preuzimanja jeste preuzimanje srpskog jezika i njegovo preimenovanje u hrvatski jezik. Kroatizacija je kobnija od mađarizacije i germanizacije jer ne traži da Srbi uče tuđ jezik (mađarski, nemački) da bi se odnarodili.

Vuk je imao nadu u obnovu celine srpskog naroda baš na osnovu jezičkog jedinstva. Ali Vuk nikada nije izjednačavao srpsko i hrvatsko ime niti je pristajao na to da se srpskom jeziku da i hrvatsko ime. Njegoš je emotivnije i tragičnije od Vuka doživljavao rasrbljivanje srpskoga sveta i poništavanje srpskog imena. Često su citirani njegovi stihovi iz „Šćepana Malog“ u kojima se oprašta Srbima što menjaju veru ali im se ne oprašta što odbacuju srpsko ime.

Tekelija i Lazo M. Kostić bili su u pravu: Srbima preti opasnost od nepoznavanja sebe. Da Srbi sebe ne poznaju tvrde i mnogi današnji naučnici, istoričari, arheolozi, etnolozi, antropolozi i drugi, koji se bore protiv istorijskih falsifikata i lažnog znanja što je, kako je pisao mudri Tekelija, opasnije od pukog neznanja. Danas znamo da su Srbi, Srblji, Serblji, Sorabi, Sorbi, Surbi, Sirbi, Serbi, Serbloi, Servijani i tako dalje. Sva ta imena u sebi imaju istu, nepromenljivu suglasničku grupu SRB. To je ključna reč u srpskom jeziku, ključna za srpsku misao, za srpsku ideju, kao što su i reči HRAST, i RAS, i KRST, i HRIST, i ČEST i SPAS. Te reči čine SRŽ srpskoga bića i njihovim isterivanjem iz duše i iz jezika Srpstvo gubi snagu. Miloš S. Milojević je bio u pravu kada je napisao da su se Srbi zvali svojim nacionalnim imenom samo kada su bili slobodni. U njihovom imenu je njihova snaga. Nije li u imenu sadržano i značenje: Saborni Rod Blagočestivi ili Sabrani (na) Rod Božiji?

Stari srpski narod, i pored svih istorijskih udesa, nije nestao niti je (kako je u Drugom svetskom ratu za to postojao precizan plan) isteran iz svoje najstarije postojbine zato, što se u njemu poštovalo geslo: „sve čestito i pošteno bilo“. Zašto su Srbi potiskivani iz istorije kada su ne samo u praistoriji nego i u prošlosti, „istorijski pouzdanoj“, igrali značajnu ulogu? Danas izbija na videlo veliko istorijsko nedelo: Evropa ne samo da ne poznaje svoje istorijske korene nego je sama radila i radi na njihovom zatiranju. Pisci svetske istorije, a to su pre svega Evropljani, tražili su korene pismenosti i civilizacije što dalje od Evrope i od njenog stožera, od Podunavlja – gde se ti koreni nalaze, u srcu slovenskog sveta. Lepenski Vir, Vinčansko pismo i sve novi i novi nalazi i otkrića to pokazuju. I Jelini, i Latini i Germani vrteli su se oko panonskog i balkanskog Podunavlja ali, ne mogavši ga trajno prisvojiti, zaobilazili su, prećutkivali i iz istorije potiskivali Slovene, odnosno Srbe koji su naseljavali to područje odvajkada. Zaista, ne bi bilo jednostavno brisati IME SRPSKO, ružiti, gušiti i uništavati jedan narod i jednu rasu, a priznati da se u tome srpskome krilu iznjihala istorijska Evropa i da je ona srpskom svetlošću bila obasjana.

U svojoj knjizi Kostić iznosi i ovo zapažanje: „Srbi nisu ipak nikad nametali nekome svoje ime.“ I to je tačno. Ali, iako ga nisu nametali silom, oni svoje ime nisu uvek ni svuda branili kako treba i to ne samo, kako Kostić kaže, „u nesrećnoj Jugoslaviji“ nego i mnogo ranije. I danas ima takvih koji sebe smatraju Srbima, a ne brane ni srpsko ime ni srpski jezik i književnost od rasparčavanja, poigravajući se tako budućnošću nedužnih sunarodnika i čašću i večnošću svojih predaka. Samo istinsko služenje česti i imenu, a jedno od takvih je i delo Laza M. Kostića, sačuvaće to ime koje nam je od Boga dato, a sa imenom i blagoslov.

Vera Milosavljević, publicista, „Čuvari imena“, (u delu Laze M. Kostića: „O SRPSKOM IMENU“)*

I Šišić i Krek kažu da Daničić determinira značenje od staroindijskog izraza (sahrb) sarb u smislu braniti, štititi. Po akademiku Milanu Budimiru bi Srbin bio izraz najveće časti i vlasti, „vrhuške društvene“. U starini se češće čula reč Srblin, množina Srbli, ali ponekad, kao i sada Srbin, Srbi (Jireček). Drugi narodi sem Čeha, nemaju vokal r, pa moraju dodati neki vokal pre njega. Česi kažu Srb. Tako su nastali izrazi Serbloi (grčki), Sorabi kod nemačkih pisaca, Sorbi, Serbi, Surbi itd. Rusi pišu Serb, ali izgovaraju Sjerb. Ali, od 9. veka, punu mileniju, Srbi su Srbi i tako ih označavaju. Srbin je prvobitno „rođeni“, prema čemu je plural odnosno kolektiv – rod (gens, natio). I češki slavist Jaroslav Sutner tvrdi Vatroslavu Jagiću da reč Srbin ima prvobitno značenje: čovek, predak, množina ljudi, narod. Nemački istoričar religija Karl Ekerman pisao je 1848. „Srbin znači narod“. Francuski slavista Siprijan Rober pisao je da ime Srbin označava ispočetka oružane Slovene. Solmsen polazi od Šafarika, da se u rečima „- serbu, - sierb“ sadrži reč značenja, sin, najbliži rođak. I prema Šuflaju ’Serb’ bi značilo ’ljudi’. U Turkestanu izraz „Srbaz“ znači vojnik, u persijskom serbaze označava čoveka koji se ne plaši smrti. Kod Malorusa Sirbin označava pametnog i uzvišenog čoveka, kod Belorusa sarb ima značenje sile, množine istog naroda. U sanskritskom jeziku reč serb - serbh kao da znači besniti, siliti se. Neki misle da je oznaka Srba bila opšta za sve prvobitne Slovene. Vindi, Spori i Srbi, su opšta imena Slovena. Srbe su tuđini zvali svakojako, najređe Srbi. Tako su ih u Mađarskoj zvali Raci, u Hrvatskoj Vlasi, u Austriji Iliri. Srbi, pak, nikad nisu intimno te nazive primili.

---

* (Kostić Lazo M. „O SRPSKOM IMENU“, Srbinje – Novi Sad: Dobrica knjiga, 2000, Novi Sad: Art print, izdanje Dobrislava Đurovića, knjiga osamnaesta)