Sokolsko društvo u Peći

Na Kosovu i Metohiji (Stara Srbija) je od 1909. počelo osnivanje srpskih sokolskih društava. U Peći vežbao je omladince gimnazist Mladen Gerić. (1) Skopski dušanovci su se spremali za slet u leto 1910. u manastiru Deviču u Drenici. Za slet su se spremali u dvorištu muške gimnazije, a noću u hodnicima zgrade gimnazije. Slet je bio važan zbog sastanka sa ostalim sokolima iz Uroševca, Prizrena, Prištine, Vučitrna, Mitrovice, Peći i Đakovice. Vođa sleta bio je dr Aleksa Stanišić, nastavnik muške gimnazije. Iz Skoplja krenuli su vozom ka Uroševcu. Pred stanicom u Uroševcu bili su postrojeni uroševački sokoli. Nije bilo vremena za silazak. Krenuli su dalje. Isto se desilo i u Prištini. U Vučitrnu su ih braća sa muzikom društva dočekali. Sišli su i pozdravili se sa sokolskim zdravo. Postrojili se i krenuli u varoš. Sve živo je izašlo da ih pozdravi. U dvorištu osnovne škole bila su prostrta ćebad. Posedali su i ručali hleba, sira, luka i jagnjećeg pečenja. Morali su da žure, jer su imali 7 časova peške od Vučitrna do manastira Deviča. Trebalo je proči Drenicu, poznato leglo arnautskih kačaka. Za to su ih predvodili 2-3 naoružana Arnauta, Uz put su svratili u selo Drenicu da bi se odmorili. Kad su se približili manastiru čula su se zvona. Izdaleka su videli ispred manastira dugačak red sokola. Bili su to sokoli iz Prizrena, Đakovice, Peći i Mitrovice. Oni su stigli pre njih drugim putem. Ljubili su se kao rođena braća. Zatim su ušli u manastir. Prvo su mislili da su gosti u manastiru Arnauti jer su imali kečeta na glavi, ali kad su progovorili videli su da su među braćom Srbima. Kaluđeri su im spremili večeru. Sutradan, burno pozdravljeni od gostiju, izveli su javni čas. (2)

Posle Prvog svetskog rata sokolska društva na Kosovu i Metohiji obnovila su svoj rad. U Sokolskom kalendaru 1923. istaknuto je da je društvo Peć ustanovljeno 1921. i da je bilo u župi Skoplje. Starešina je bio Franc Našinec, tajnik Andrija Nikić, načelnik Đorđe Bonhal. Bilo je 44 člana i 12 vežbača. (3) U Sokolskom kalendaru 1924. istaknuto je da je društvo Peć ima 52 člana i 15 vežbača. Starešina je bio František Našinec, tajnik Andrija Nikić, načelnik Đorđe Bouhal. (4)

U članku u „Sokolskom vjesniku župe zagrebačke” od januara 1924. istaknuto je da je na inicijativu ministarstva prosvete obnovljena sokolska društva u 18 mesta južne Srbije. Uz ova društva osnovane su narodne knjižnice, koje je ministarstvo snadbelo najpotrebnijim knjigama svesno velikog kulturnog poziva Sokolstva u narodu. (5) Odbor kraljevog fonda ceneći rad Sokolstva u južnoj Srbiji dodelio je svakom društvu po 3.000 dinara kao priznanje od kralja, a kao podsticaj za dalji koristan rad. Sokoli su planirali da nagradu upotrebe prvenstveno za nabavku sprava. (6) U Sokolskom kalendaru 1929. istaknuto je da je društvo Peć ustanovljeno 1922. Starešina je bio Milosav Rajić, načelnik Arsenije Kostić, načelnica Natalija Radovićeva, tajnik Dragoljub Gavrilović, predavač dr. Geza Alković. Bilo je 51 član, 2 članice, 6 vežbača, 1 vežbačica, 15 muškog naraštaja, 16 ženskog naraštaja, 4 člana u sokolskoj odori. Vežbali su u privatnoj vežbaonici. Priredili su javnu vežbu. Imali su 1 saradnika i knjižnicu. (7)

Sokolska društva na Kosovu i Metohiji većim delom su bila deo Sokolske župe Skoplje, a manjim delom župe Cetinje. Sokolsko društvo u Peći bilo je deo IV okružja Sokolske župe Cetinje. Godine 1934. starešina je bio Radivije Zonjić, zamenik Vojislav Gerić, sekretar Milo Kastratović, načelnik Arsenije Kostić, prvi zamenik Nikola Lazarević, drugi zamenik Ilija Vasić, načelnica Milica Arsović, prva zamenica Ljubica Bukumirić, druga zamenica Darinka Peković, prosvetar Milosav Vasović, statističar Petar H. Panzović, blagajnik Aranđel Popadić, referent N.O. odseka Dimitrije Grujić, referent poljoprivrednih i sokolskih četa Vukajlo Dević, lekar dr. Risto Đuričić. Članovi uprave bili su : Velimir Jojić, Šćepan Arsović, Nikola Ivančević, Sulejman Haznadarević, Simon Kažić, Josif Brence, Miroslav Đurović, Uroš Krgović, Milan Gazikalović, Risto Marković. Zamenici su bili Marko Babović, Dimitrije Sterđević, Mula Ahmet Jašar, Borislav Jockić, Živan Vojinović, Ilija Popović, Dušan Stanišić, Pavle Ljumezi, Milorad Rajević i Mateja Pazarkić. Revizori su bili : Radomir Vešović, Bogdan Šoškić, Nedžip Bašić, Mateja Sinadinović, Arsenije Gerić, Stojadin Milićević, Ćamil Mahmutbegović, Nikola Bikaljević, Stevan Batalović i Blagoje Stanjević. U Sudu časti bili su : Vojin Stanković, Vladan Rakić, Dušan Marković, Ivan Miletić, Petar Vujović, Krsto Bošković, Joko Raičković i Aleksa Stevančević. U četi Goraždevac starešina je bio Jeremije Jeremić, zamenik Milija Manojlović, načelnik Spasoje Bukumirović, zamenik Vaso Strugar, tajnik Savo Simonović, blagajnik Đorđe Bošković, prosvetar Bogdan Radević, statističar Stojan Dević, poverenik za poljoprivredu Dimitrije Simonović, poverenik za trezvenost Milić Korićanac. Revizori su bili Ivan Radunović i Milivoje Bošković. U Sudu Časti bili su Jovan Radunović, Gligorije Bokumirović i Milovan Radunović. (8)


Sedište IV okružja bilo je u Peći. Načelnik je bio Arsenije Kostić, a načelnica Milica Arsović. Bilo je 7 društava i 25 sokolskih četa. Sokolsko društvo u Peći imalo je 12 seoskih četa. Društvo je imalo sve vežbajuće kategorije sem članica i starije braće. Godine 1937. bio je 261 član vežbajućih kategorija. Održan je 1937. javni čas na kome je učestvovalo 454 vežbača svih kategorija, zajedno sa seoskim četama. Iz društva je na sletu u Subotici 1936. učestvovalo 29 članova, od kojih je bilo 15 članova vežbača i jedna članica. Iz rasadnika u Peći podeljeno je sokolskim četama sadnica : 180 jabuka, 80 krušaka, 100 šljiva, 20 trešanja, 20 oraha i 10 kajsija. Sadnice su podeljene četama Goraždevac, Dobruša, Ljevoši, Siga i Vrela iz društva Peć.(9)
Sokolska četa u Goraždevcu, kod Peći, osvetila je 1 decembra 1939. svoje strelište, koje su uredili sami članovi. Četa je jedna od najaktivnijih u staroj Metohiji, a zato je bio zaslužan starešina B. Radević. Stanovnici sela proslavili su se herojstvom u borbama i u poslednjim ratovima. Selo je dobilo naziv “male Crne Gore”.(10) Sokolska četa u Goraždevcu održala je 1941. godišnju skupštinu, na kojoj je konstatovan pozitivan rad, naročito odbrambeno-vaspitnog i streljačkog odseka, i rad u Sokolskoj Petrovoj Petoletci. Izabrana je pretežno stara uprava na čelu sa učiteljem Bogdanom Radojevićem. Za zamenika starešine izabran je stari prota Milivoje Miletić, sa 36 godina svešteničke službe. Njegova kuća je bila kao narodni dom : kancelarije seoske čete, dve zadruge i dr. bile su smeštene kod njega. (11) Sokolska četa u Goraždevcu uprkos smetnjama imala je 9. marta 1941. prvo prethodno prolećno gađanje, koje je okupilo i omladinu iz građanstva. Učestvovalo je i 26 obveznika prazničnog tečaja iz obaveznog telesnog vaspitanja. Uslove je ispunilo 26 članova čete (učestvovalo je 34) i 8 iz redova građana. (12)


Na Kosovu i Metohiji je od 1909. počelo osnivanje srpskih sokolskih društava. U Peći vežbao je omladince gimnazist Mladen Gerić. Sokoli iz Peći učestvovali su na sletu u manastiru Dević 1910. Posle Prvog svetskog rata rad sokolskih društava na Kosovu i Metohiji je obnovljen. Društva su bila podeljena na Sokolske župe Skoplje (Kosovo) i Cetinje (Metohija). Sokolsko društvo Peć bilo je prvo u župi Skoplje, a posle u župi Cetinje. Sokolska društva su osnivala seoske čete, koje su radile na unapređenju sela. Isticala se seoska četa u Goraždevcu. Sokolski rad je nastavljen do Aprilskog rata 1941. Pod okupacijom sokoli su bili zabranjeni. Posle Drugog svetskog rata umesto sokola komunističke vlasti osnivale su društva Saveza za telesno vaspitanje Partizan Jugoslavije.

Saša Nedeljković
član Naučnog društva za istoriju zdravstvene kulture Srbije

---

Napomene :

1. Sokolsko društvo Skoplje-Matica, „Spomenica o proslavi 30godišnjice i izveštaj o radu u 1939 god. ”, Str. 5-30, Skoplje, 1940; „Sokolstvo u Južnoj Srbiji“, „Soko na Vardaru“, Skoplje, juli 1933, br. 7, str.50,51,52;
2. Arhit. Stevan Gazikalović, starešina Skoplje-Matice, „Sokoli sa Juga na svome prvom sletu u manastiru Deviču 1910 godine”, „Spomenica o proslavi 30-godišnjice i izveštaj o radu u 1939 god. “, Skoplje, 1940, str. 22, 23, 24;
3. „Jugoslovenski sokolski kalendar 1923”, u Ljubljani 1922, str. 120;
4. „Jugoslovenski sokolski kalendar 1924”, u Ljubljani 1923, str. 154;
5. „Obnova sokolskih društava u južnoj Srbiji”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, januar 1924, br. 1, str. 18, 19;
6. „Kralj Sokolstvu”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, juli 1924, br. 7, str. 188;
7. „Jugoslovenski sokolski kalendar 1929”, u Ljubljani 1928, str. 118;
8. Uredio Ante Brozović, „Sokolski zbornik “, Beograd, 1934, str. XXIX, XXXI;
9. „Glasnik Sokolske župe Cetinje”, Cetinje, 1 maja 1937, br. 5, str. 92, 107, 111;
10. „Jedna valjana četa”, „Sokolski glasnik“, Beograd, 22 decembar 1939, br. 51, str. 5;
11. „Godišnje skupštine sokolskih jedinica”, „Sokolski glasnik“, Beograd, 28 februara 1941, br. 9, str. 6;
12. „Kratke vesti iz našeg Sokolstva”, „Sokolski glasnik“, Beograd, 14 mart 1941, br. 11, str. 4;