VIII slet u Pragu juna 1926.

Posle Prvog svetskog rata između Čehoslovačke i Jugoslavije uspostavljeni su saveznički odnosi. Obe zemlje su bile članice Male antante. U obe vojske (čehoslovačkoj i jugoslovenskoj) uvedene su sokolske vežbe. Zato su obe vojske mogle da učestvuju na sokolskim sletovima. Povodom svesokolskog sleta u Pragu Sokolsko društvo u Grubišinom Polju priredilo je 6 marta 1926. „Čehoslovačku Večer” sa koncertom i igrankom. Pre koncerta pozdravio je goste i članove sokola starosta Dušan Bujić istakavši zasluge češkog naroda za razvitak Sokolstva, i pozvavši sokole da u što većem broju prisustvuju sletu u Pragu. Zatim je L. Knutl iz Daruvara projicirao slike znamenitih zgrada i predela u Pragu i ostalim mestima Čehoslovačke republike, da bi time pobudio kod prisutnih interesovanje za slet. Posle toga je L. Hlavaček iz Bjelovara svirao na guslama nekoliko komada, a pratio ga je na klaviru L. Knutl iz Daruvara. Sestra Z. Toljan pevala je nekoliko čeških i slovačkih narodnih pesama, uz pratnju L. Knutla na klaviru. Posle koncerta dr. Luka Zlošilo predavao je „O naciji i ulozi sokolstva kod stvaranja iste s osobitim obzirom na jugoslavenske prilike”. Na kraju se zahvalio starosta Bujić gostima, koji su doprineli da je zabava dobro ispala, a prisutnima na mnogobrojnom poseti. Animirana zabava sa plesom trajala je do zore. Palo je u oči da nijedan Čehoslovak iz Grubišinog Polja nije prisustvovao priredbi, i ako ih je u Grubišinom Polju i okolini bio veliki broj. (1) Prosvetno odeljenje Sokolskog društva u Pakracu na čelu sa Petrom Lastom u manje od 60 dana od kada je bilo izabrano održalo je 6 predavanja. Sem predavanja na Štosmajerov dan, u okviru priredbi zagrebačke župe Petar Lasta predavao je o Čehoslovačkoj u prošlosti 6.3.1926, o tadašnjoj Čehoslovačkoj 23.3.1926. Cilj ciklusa predavanja o Čehoslovačkoj bio je da se članstvo duhovno pripremi za slet u Pragu. (2)

Povodom VIII sleta u Pragu donele su „Lidove Novinu” članak o sokolima u Jugoslaviji. Kod kuće i u tuđini bili su najsvesniji nosioci i pristaše Tiršove ideje. Česi su se iskreno radovali kada je na VI svesokolskom sletu 1912. Stane Vidmar pobedio kao prvak Saveza Slavenskog Sokolstva. Isto tako su se radovali kada je na Olimpijadi u Parizu pobedio Leo Štukelj. Bila je to bratska pobeda, pobeda Tiršove ideje i sokolskog vaspitanja. U Prvom svetskom ratu držali su se nepokolebivo gesla „Vjernost za vjernost – krv za krv!” Zato je VIII svesokolski slet bio ujedno II jugoslavenski svesokolski slet. Najavili su dolazak više od 6.000 sokola iz Jugoslavije. Nisu došli u Prag samo članstvo sokola, već i sokolski naraštaj, koji je jednako bratski i srdačno bio pozdravljen od čehoslovačkog naraštaja. (3) Od 26-29 juna 1926. bio je naraštajski slet. Prisustvovalo je oko 300 naraštajaca iz Jugoslavije. Slet je bio od 4 do 6 jula 1926. u Pragu. (4) Naraštaj iz Jugoslavije dočekali su na železničkoj stanici u Pragu prvaci češkog sokola sa starešinom Šajnerom, predstavnici čehoslovačko-jugoslovenske lige, naš generalni konzul, atašeji, starešina ruskog sokola. Istog dana omladinci su na akademiji u reprezentacionom domu ubrali salve aplauza sa svojim vežbama. Istakli su se naraštajci iz Mostara, Sušaka i Ljubljana I. (5) Na glavnim sletskim priredbama učestvovalo je iz Jugoslavije 1.400 članova i 150 članica, sa 60 zastava. (6) Sokoli i mornari iz Jugoslavije priredili su večernju akademiju 5 jula 1926. Pevačko društvo iz Novog Sada pevalo po jednu srpsku, hrvatsku i slovenačku pesmu. Uz buran aplauz morali su dodati još nekoliko tačaka. Posle njih nastupale su Čehinje i sokolice iz Amerike. Mornari su izveli tri tačke : Čermić-Jenko „Što ćutiš Srbine tužni”, Kovač-Vilhar „Iz bratskog zagrljaja” i Kovač-Hajdrih „Buči, buči more adrijansko”. Publika je bila oduševljena. Posle mornara nastupili su sokoli sa reprezentativnom tačkom „U boj, u boj!”. Vrhunac akademije bio je nastup 9 ljubljanskih sokola sa vežbom „Turski marš” od Murnik-Betovena. Ljubljančani su morali da ponove tačku. (7)


Za vreme sleta na groblje Olsani u Pragu svečano su preneti, sa vojničkog groblja u rusku kapelu, ostaci srpskih vojnika, koji su umrli u Pragu za vreme Prvog svetskog rata. Prisustvovali su ministar vojni, general Sirovi, kao predstavnik Masarika, ministri Beneš, Slavik, Girsa, generali, oficiri i vojnici jugoslovenske vojske, koji su se nalazili u Pragu, osoblje poslanstva sa Ljubom Rašićem, delegacije čehoslovačke vojske, čehoslovačkih sokola kao i delegacije ruskih, lužičkih Srba, kao i mnoge čehoslovačke korporacije. Ostaci su bili stavljeni u 40 kovčega, metnuti na katafalk, na koji su položeni mnogi venci, od strane predsednika Masarika, čehoslovačke i jugoslovenske vlade, Sokolskog Saveza, Čehoslovačko-Jugoslovenske lige. Pogrebni obred su služili vladike Sergije i Gorazd i protojerej Crvčanin. U svom govoru general Sirovi je istakao : „Uvijek ćemo se sa zahvalnošću sjećati onih koji su dali život za slobodu Srba, Hrvata i Slovenaca i za našu Slobodu”. Ministar prosvete Trifunović zahvalio se vladi, češkim sokolima i ruskim izbeglicama u Čehoslovačkoj. Nadežda Kramar, koja je bila na čelu komiteta za podizanje kapele, istakla je : „Praški grob sjećat će nas na 16.000 jugoslovenskih grobova u Čehoslovačkoj, u kojima leže ljudi, starci i djeca, koji su žrtvovali život za slobodu. Odjek ove svečanosti, koju je priredila čehoslovačka vojska, ... ”. Pošto su kovčezi položeni ukapelu, jedna četa ispalila je počasni plotun. Baterija je ispalila 20 topovskih hitaca. (8) Prenosu ostataka zarobljenika i posveti grobnice u Olomucu prisustvovali su sokoli iz Jugoslavije. Povodom sleta razgovarali su novinari sa starešinom Ganglom. Najveću pažnju posvetio je sokolima predsednik Masarik. Pitao ih je kako su bili zadovoljni, pa je dodao da slavenska uzajamnost po Sokolstvu dobija realno lice, jer na sletovima poprimamo jedni od drugih ono što je dobro, a u tom onda zajednički napredujemo.(9) Za dr. Viktora Murnika zadatak sokolske telovežbe bio je čuvati i jačati životnu silu naroda i slovenski karakter kulture. (10)

Sokoli su se pripremali za VIII slet u Pragu 1926. kroz predavanja o Čehoslovačkoj. Čehoslovačka štampa je isticala da je VIII svesokolski slet bio ujedno II jugoslavenski svesokolski slet. Sokoli su negovali tradicije i sećanja na one koji su se žrtvovali za otadžbinu. Sem radosti zbog učešća na sletu, bilo je i tužnog osvećenja grobnica ratnih zarobljenika. Za vreme sleta na groblje Olsani u Pragu svečano su preneti, sa vojničkog groblja u rusku kapelu, ostaci srpskih vojnika, koji su umrli u Pragu za vreme Prvog svetskog rata. Prenosu ostataka zarobljenika i posveti grobnice u Olomucu prisustvovali su sokoli iz Jugoslavije.

---

Napomene :

1. „Sokolsko društvo u Grubišinom Polju”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, mart-april 1926, br. 3 i 4, str. 69;
2. „Župski glasnik”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, maj 1926, br. 5, str. 88, 89;
3. „Američko i jugoslovensko Sokolstvo na VIII svesokolskom sletu”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, mart-april 1926, br. 3 i 4, str. 70, 71;
4. „Jugoslovenski sokolski kalendar”, 1930, Ljubljana 1929, str. 75;
5. „Naraštajski dani u Pragu”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august-september 1926, br. 8 i 9, str. 162, 163;
6. Janko Jazbec, „Sokolski zbornik 1863-1963”, Buenos Ajres 1963, str. 131;
7. „Pabirci iz praških sletskih dana”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august-september 1926, br. 8 i 9, str. 168;
8. „Prenos Srpskih vojnika”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august-september 1926, br. 8 i 9, str. 158;
9. „Jugoslovenske svečanosti u Olomucu”, „Sokolski vjesnik župe zagrebačke”, Zagreb, august-september 1926, br. 8 i 9, str. 168, 169;
10. Dr. Viktor Murnik, „Kultura i telovežba”, „Soko” List Prednjaštva Sokola kraljevine Jugoslavije”, Ljubljana 15 juni 1930, br. 11, str. 125;