IX Sveslovenski slet u Pragu 1932.

Posle Prvog svetskog rata između Čehoslovačke i Jugoslavije uspostavljeni su srdačni odnosi jer je Čehoslovačka bila saveznička i bratska zemlja. Od beogradskog sleta 1930. sokolstvo se spremalo za slet u Pragu 1932. U Odboru za  IX svesokolski slet u Pragu 1932. bili su predsednik Đura Paunković, sekretar Ante Brozović, članovi Branko Živković, Vojislav Todorović, dr. Milorad Dragić, Miroslav Vojinović i Fran Gregorić. Odbor je uputio poziv „Na slet u Prag” 20. novembra 1931. (1)  Godina u kojoj je održan IX svesokolski slet u Pragu 1932. bila je stogodišnjica rođenja osnivača Sokolstva Miroslava Tirša. Savez Sokola je od Ministarstva za fizičko vaspitanje naroda dobio vanrednu pomoć od 135.000 dinara. Od tog novca sokoli su poslali siromašne članove sokolskih seoskih četa na slet. Iz župa bili su na sletu seljaci sokoli : Beograd  14, Bjelovar 6, Celje 3, Karlovac 9, Maribor 11, Niš 30, Skoplje 30, Split 19, Tuzla 20, Užice 2, Varaždin 16 i Zagreb 5. Data je i potpora od 9.400 dinara Vojnoj školi za vođe sokolskih četa koji su korporativno prisustvovali na sletu. (2) Uz članove i članice sokolskih društava i četa Sokolski slet u Pragu 1932. posetila su 92 tečajca Škole za obuku vodnika seoskih sokolskih četa pod vođstvom Zdenka Pavića. (3) Sokoli su išli posebnim sokolskim vozovima. Direkcije železnica Jugoslavije i susednih zemalja dogovorile su posebne vozove za sokole. Zbog ekonomske krize išlo je manje sokola nego što je bilo  prijavljeno. Sokolske župe Osijek, Tuzla i Kragujevac, kao i Ruski Soko i sokolske čete (vojna škola za vođe sokolskih četa) putovali su brodom iz Osijeka, Vukovara i Beograda za Bratislavu pa su nastavili vozovima do Praga. U vezi sa sletom i sokolskom izložbom u Pragu organizovalo je društvo „Putnik” 1 vanredni voz od Beograda do Praga. (4) Prilikom sleta održani su predsletski dani i samostalan slet naraštaja sa takmičenjima, javnom vežbom i povorkom, a na glavnom sletskom danu Tirševom danu nastupilo je članstvo i vojska sa takmičenjem. (5) 


Predsletski dani bili su : 5 juna nastup dece osnovnih škola, 12 juna dan sokolske dece, 19 juna dan srednjoškolske omladine, 26-28 jula dani sokolskog naraštaja a glavni sletski dani bili su 3, 4, 5 i 6 jula. (6) 

Iz Jugoslavije je na slet došlo nekoliko vozova i nekoliko hiljada posetilaca. Pored sokola bili su predstavnici vlade, Senata, Skupštine i raznih korporacija. Opština grada Beograda poslala je delegaciju  na čijem je čelu bio podpredsednik Viktor Krstić, sa odbornicima Vladom Šterićem, Belovićem, Jovanom Viktorovićem, Pavlom Kararadovanovićem, Drag. Stojadinovićem i Jovanom Gavrilovićem. Delegaciju je primio predsednik Masarik zajedno sa delegacijama Senata i Skupštine. I poslanik Jugoslavije u Pragu dr. Grizogono takođe je primio delegaciju i stavio im na raspoloženje činovnika poslanstva Trifkovića. Delegaciju je primio primator Praga dr. Baksa. (7) Iz Jugoslavije učestvovalo je na sletu 2.328 sokola. 1.120 članova i 600 članica, 248 članova sokolskih četa, 240 vojnika.  U danima srednješkolskog đaštva učestvovalo je 120 učenika učiteljske škole iz Skoplja. (8)  Svaka njihova pojava na ulicama Praga izazivala je burne manifestacije bratstva. Mase naroda su ih okruživale i svuda pratilo Nazdar.Za vreme pohoda učenika čehoslovačkih srednjih škola 18 juna 1932.  uveče pred predsednikom Masarikom, skopljanski đaci su išli sa svojom velikom zastavom ispred povorke. U povorci je bilo 17 hiljada srednjoškolaca koji su pozdravljali Prag. Među delegatima  srednjoškolaca koji su pozdravili Masarika bio je Mirko Nikolić, koji je predsednika  Masarika pozdravio u ime jugoslovenske omladine. Spomenuo je njegov rad na političkom i kulturnom prosvećivanju naroda Čehoslovačke i Jugoslavije i zahvalio na svemu što je  Masarik učinio direktno za narod Jugoslavije, u vremenu za njega tako ozbiljnom i teškom. Redovi đaka iz Jugoslavije pod balkonom klicali su od oduševljenja. Na javnoj vežbi  na sokolskom stadionu 19 juna 1932. kao gosti nastupili su učenici i učenice učiteljske škole u Skoplju. Izašli su na stadion gde je bilo 100 hiljada gledalaca. Tribine su se tresle od ovacija, vazduh se prolamao uzvicima „Živeli Jugosloveni” i „Živela bratska Jugoslavija”. Sa velikom pažnjom gledaoci su posmatrali slobodne vežbe omladine, pa onda grupe i skupine koje su završile sa piramidom – zvezdom – a protkane vrpcama koje su prikazivale jugoslovensku zastavu. Taj završetak i marš pri odlasku sa stadiona izazvali su buru oduševljenja među publikom. Za vreme boravka u Pragu učenici su pregledali grad, posetili su istorijske spomenike i muzeje, tako da je čitav boravak na sletu ostavio na njih najdublji utisak. (9) Naraštaju iz Jugoslavije (192 dečaka i 74 devojčice) bio je priređen svečani prijem kod Masarikove ćerke na Hradčanima. Primljeni su u dvorskoj bašti, gde je bila zakuska. Naraštajci i naraštajke bili su postrojeni pred gđom Masarikovom, koju je jedan naraštajac pozdravio u ime celog naraštaja iz Jugoslavije, zahvaljujući što je ovim prijemom u istorijskim Hradčanima ukazana najveća pažnja omladini Jugoslavije. Na ovaj pozdrav odgovorila je gđa Masarikova sa željama, da se sokolski podmladak što bolje oseća U Pragu i Čehoslovačkoj. U dvorskoj bašti sokolski podmladak Čehoslovačke i Jugoslavije  igrao je kolo, u čemu čemu je učestvovala i gđa Masarikova. Odlazak naraštaja iz Jugoslavije iz Praga  pretvorio se u opštenarodno slavlje. Sve ulice, kojima je naraštaj prolazio do stanice kao i sama stanica bile su krcate svetom.  Na sletu je nastupilo 244 vojnika. Bila je trećina pitomaca Vojne akademije, trećina mornara i trećina pešadije u vojnoj opremi. Vežbali su novi sastav „Hej trubaču s bojne Drine”, a zatim su izveli kombinaciju slova „M” (Masarik) i „A” (Aleksandar). (10) Delegacija grada Beograda prisustvovala je sokolskim vežbama. Nastup vojske Jugoslavije pratio je urnebesni pljesak dve stotine hiljada gledalaca. Ispračaj odreda vojnika iz Jugoslavije bio je više nego srdačan. (11) Za vreme sleta spikeri na Radio Pragu iz redova sokola iz Jugoslavije bili su dr. Žarko Kapamadžija i prof. Bogoljub Krejčik. (12)


Svečana povorka od 63.972 lica kretala se od 9 sati ujutro do 14 i po sati popodne. Sokolstvo iz Jugoslavije bilo je u povorci sa oko 5.000 članova i članica u svečanoj odori, do 400 članica u narodnim nošnjama. Na velikoj sokolskoj izložbi Savez Sokola priredio je sopstvenu izložbu o Sokolstvu u Jugoslaviji. Izneta je sistematski istorija sokolstva u Jugoslaviji od vremena osnivanja prvih društava do vremena sleta kada je Sokolstvo zauzelo prvo mesto u društvenom životu Jugoslavije. Slika umetnika Litvinova koja je predstavljala panoramu Beograda i Dunava. Bila je dar Saveza Sokola čehoslovačkom sokolstvu za IX sveslovenski slet. Svi posetioci izložbe sa pažnjom su posmatrali odeljenje izložbe zavijene u crno, gde su kao u nekom sarkofagu počivale zastave sokolskih društava okupiranih jugoslovenskih krajeva. (13)


U zvaničnoj povorci delegacija grada Beograda  položila  je venac belih ruža na grob Neznanog Junaka sa natpisom „Neznanom Junaku – Opština grada Beograda”. U okviru sokolskih svečanosti bilo je i osvećenje Spomen kapele i kosturnice u Jindrihovicama kod Karlovih Vari. U kosturnici su bili posmrtni ostaci 7.400 zarobljenika, srpskih vojnika i 189 Rusa. Delegacija Beogradske opštine je položila venac sa natpisom : „Junacima, palim za Kralja i Otadžbinu – Opština grada Beograda”. (14) Na oltaru crkve sokoli su položili limenu crkvicu sa zemljom sabranom iz svih istorijskih mesta domovine. (15) Prilikom povratka u sokolskim vozovima vozili su se i oni koji nisu bili sokoli. Bilo je poveći broj studenata koji su se sokolskim vozovima besplatno domogli Maribora.  (16)


 Prilikom svesokolskog sleta u Pragu i proslave 100 godišnjice rođenja Tirša 1932. okupilo se u Pragu celokupno slovensko sokolstvo. Tada je bilo razmatrano pitanje stupanja Bugara u Savez slovenskog sokolstva. (17) Prvenstvo u Savezu Slovenskog Sokolstva  osvojila je Č.O.S. Prva tri mesta muškog i ženskog odelenja pripala su domaćima. Na glavnim nastupima izmenilo se u raznim odelenjima 165.000 vežbača U svečanoj povorci bilo je i 870 konjanika. (18)

Godina 1932. bila je stogodišnjica rođenja osnivača Sokolstva Miroslava Tirša. Na sokolskim sletovima u Pragu sem sokola učestvovale su i druge ustanove kao što je to bila učiteljska škola iz Skoplja koja je učestvovala na sletu 1932. u Pragu.                                                                                                                       
                                                                                              

---

Napomene  : 

1. „Na slet u Prag !”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 26. novembra 1931, br. 48, str. 1;
2. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, Naklada Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije, str. XXXVIII; 
3. „Izveštaji za 5 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola Kraljevine Jugoslavije u Beogradu 12 maja 1935, str. XLIII, 13, 15;
4. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. XXXVIII; 
5. Janko Jazbec, „Savez Sokola Kraljevine Jugoslavije”, „Sokolski zbornik 1863-1963”,  Buenoj Ajres 1963, str. 160;
6. Josip Jeras, „Pregled tehničkog delovanja Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije”, „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. 8;
7. Miličko Šošokić, „Sokolski sletovi i Beograd”, „Beogradske opštinske novine, časopis za komunalno-socijalni, privredni i kulturni život”, Beograd, juli 1932, br,7, str. 469,470; „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“; 
8. Josip Jeras, „Pregled tehničkog delovanja Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije”, „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. 8;
9. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. XXXIII;
10. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. XXXV, XXXVI, XXXVII; 
11. Miličko Šošokić, „Sokolski sletovi i Beograd”, „Beogradske opštinske novine, časopis za komunalno-socijalni, privredni i kulturni život”, Beograd, juli 1932, br,7, str. 469,470; „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“; 
12. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. 37;
13. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str. XXXV, XXXVI, XXXVII; 
14. Miličko Šošokić, „Sokolski sletovi i Beograd”, „Beogradske opštinske novine, časopis za komunalno-socijalni, privredni i kulturni život”, Beograd, juli 1932, br,7, str. 469,470; „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“; 
15. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str.  XXXVII; 
16. „Izveštaji za 3 redovnu glavnu skupštinu Saveza Sokola kraljevine Jugoslavije u Beogradu 23 aprila 1933“, str.  XXXIX;
17. „Važna desetogodišnjica”, „Sokolski glasnik“, Ljubljana, 23 avgusta 1935, br. 31, str. 2;
18. Janko Jazbec, „Savez Sokola Kraljevine Jugoslavije”, „Sokolski zbornik 1863-1963”,  Buenoj Ajres 1963, str. 160;