U Beogradu, služen parastos Stojanu Jankoviću, njegovim precima i potomcima

BEOGRAD - U Hramu Svetog Đorđa na Čukarici, 31. avgusta, jedanaesti put za redom, okupili su se ponosni potomci uskoka iz Ravnih kotara i Bukovice, i njihovi prijatelji, na pomenu slavnom junaku. Parastos Stojanu Mitroviću Jankoviću i njegovim precima i potomcima služio je protojerej Vitomir Kostić, dok je domaćin ovogodišnjeg okupljanja bio dr Stevan Vukša, nekadašnji ugledni ljekar i predsjednik opštine Benkovac.

Protojerej Vitomir Kostić: Sačuvati vjeru predaka je naš najvažniji zadatak

Ove godine navršava se 322 godine od pogibije najslavnijeg srpskog uskoka čije je junaštvo trajno zapisano na stranicama srpske istorije. I ne samo istorije, nego i poezije. A koga junaštvo uvede u narodnu pjesmu, kažu naši stari, onda mu je i slava vječna.

Neposredno po završetku parastosa, prigodnim riječima, okupljenima se obratio protojerej Vitomir Kostić, rekavši da je ovo jedanaesto okupljanje povodom parastosa srpskom junaku Stojanu Jankoviću i njegovim precima i potomcima, koji su se borili i položili svoje živote za svoj narod i za svoju otadžbinu.

„Dobro je da vi, potomci i zemljaci Stojana Jankovića, obilježavate ovaj dan, jer samo smo tako sigurni da će i Stojan i njegovi preci i potomci živjeti u nebeskom carstvu Božijem. Siguran sam da većina vas mnogo više zna o Stojanu Jankoviću od mene, mada sam i sam jedno vrijeme službovao u krajevima odakle je i ovaj srpski junak, ali sam i dosta čitao o njegovom životu. Zato mi je posebno drago da obraćate pažnju na svoje pretke, jer samo tako možemo da čuvamo uspomene na njih. Svakodnevno možemo da čujemo i vidimo da država Hrvatska i njen narod želi da prisvoji naše junake, naučnike i druge poznate Srbe. Sličan slučaj imamo i sa Stojanom Jankovićem i samo na ovakav i slične načine, možemo i moramo svima reći, ko smo, šta smo i da smo pravoslavne vjere. Uvijek sam govorio da se ne treba nikada predavati i da je zadatak svih nas da čuvamo svoju vjeru koju smo dobili od naših predaka i da je sačuvamo do kraja vijeka i svijeta. Moramo misliti i na svoj rodni kraj i nadati se da će naši potomci na isti način razmišljati o tome, mada smo svjedoci šta se upravo ovih dana dešava sa srpskim narodom u okolini Knina“, rekao je, u svojoj besjedi, protojerej Kostić, naglašavajući da treba da svoje volimo i cijenimo, ali i da tuđe poštujemo.

Dr Stevan Vukša: „Sačuvati“ srpske velikane i srpsku istoriju

Nakon pomena, po krajiškim običajima, prisutni su se uputili na ručak koji su, što je važno napomenuti, sami finansirali. Bila je to prilika da se još jednom podsjetimo na sve ono što je činio Stojan Janković, a sve je pozdravio i domaćin ovog okupljanja dr Stevan Vukša.

„ Prije svega, želim da vas sve pozdravim i zahvalim vam što ste se okupili u ovolikom broju. Nisam pripremao nikakav govor, jer evo okupljamo se po jedanaesti put i većina prisutnih jako dobro zna ko je bio Stojan Janković. Hoću samo da napomenem da je prvi organizator i domaćin ovog našeg okupljanja bio Srđan Volarević koji, nažalost, ovih dana nije u Beogradu, ali vas sve pozdravlja. Ipak, moram istaći da mene kao čovjeka zabrinjava način na koji se mi Srbi odnosimo prema svojoj istoriji. Meni je takođe žao što pokušavaju da nam neki drugi kradu i Janković Stojana, Nikolu Teslu i druge ugledne Srbe, a naša zvanična istoriografija i zvanična politika preko toga ćutke prelaze“, rekao je dr Vukša, pokazujući kartu koju je Šafarik napravio 1842. godine, sa stanovništvom tadašnje Austrougarske, koja je obuhvatala i zapadne srpske zemlje sa ukupno dva i po miliona stanovnika.

„Posebno napominjem zbog toga što mi na ovo zaboravljamo i što jednostavno naši prijatelji sa zapada fantastično koriste svaku mogućnost da nas potiskuju prema istoku. To nije od juče, kao i sve ovo što se danas dešava na ovom prostoru“, zaključio je dr Vukša naglašavajući da se srpska istoriografija i država Srbija moraju mnogo više baviti ovom problematikom.

Pored dr Vukše prisutnima su se obratili i Savo Štrbac, Obrad Zelić, Momčilo Subotić, Živko Babić, Srboljub Zorica i Miodrag Linta. Na kraju zvaničnog dijela za domaćina narednog okupljanja izabran je Srboljub Zorica, a kroz dvije godine Živko Babić.

Janković Stojan i njegovi potomci

Stojan Mitrović Janković (1635-1687), u srpskoj narodnoj pjesmi češće izgovaran kao Janković Stojan, bio je upravnik morlaka, serdar Kotara, kavaljer sv. Marka, konjički kapetan, zapovjednik tvrđave Ostrovice. Proslavio se kao vođa dalmatinskih Srba protiv Otomanskog carstva. Borio se u Kandijskom ratu (1645 -1669.) vođenom između Mletačke republike i Turske za otok Kandiju (Krit), kao i u Morejskom ratu (1683-1669), vođenom za Moreju (poluostrvo Peloponez u Grčkoj). U februaru 1666. zarobljen je na rijeci Zrmanji u borbi protiv Turaka, nakon čega je odveden u Carigrad, odakle je uspio da se oslobodi nakon 14 mjeseci ropstva. Za vojne zasluge i pokazanu hrabrost u ovim ratovima i kasnijim bitkama, Mletačka republika je Stojana Jankovića 1670. godine, odlikovala Ordenom viteza Svetog Marka i imenovala za kavaljera (viteza) Svetog Marka dodjelivši mu posjede od preko 100 hektara vinograda i livada i dvorac Jusuf-age Tunića, kasnije, u narodu poznatiji kao „Kula Jankovića“. Stojan Janković je opjevan u narodnim epskim pjesmama, a pjesma „Ženidba Stojana Jankovića“, nadahnula je francuskog pjesnika Lamartinea da napiše pjesmu „Pad anđela“. Poginuo je 23. avgusta 1687. godine tokom napada na Duvno.

Stojan Janković imao je dva brata i jednu sestru. Mlađi brat Ilija Janković borio se protiv Turaka, a mletačka vlast nije uspjela da ga uklopi u svoj vojno-upravni sistem. Odmetao se u vreme mira i napadao je tursku teritoriju. U jesen 1683. pokrenuo je velik ustanak protiv Turaka u Dalmaciji nakon turskog poraza kod Beča. Predvodeći svoje čete učestvuje u pohodima na Liku i Bosnu. Otrovali su ga Mlečani 1693. godine.

Drugi, najmlađi brat Stojana Jankovića, Zaviša Janković (1649—1702), serdar, kavaljer Sv. Marka, serdar Kotara, kapetan Obrovca, čelnik morlaka, vodio je ratne pohode u Liku i Bosnu i dovodio deseljenike u Dalmaciju. Posebno se istakao u osvajanju Knina i Sinja, gde je i ranjen. Bio je u vezi sa srpskim patrijarhom Arsenijem Čarnojevićem. Imao je veliko imanje, mlinove, kuće i dućane, a pred kraj života kupio je pola ostrva Oliba. Njegova kćerka Jelena udala se za grčkog potpukovnika Teodorina Dede, koji je ponio ime Mitrovića i njihove titule, pošto nije ostalo više muškog potomstva od braće Janković-Mitrović. Linija Janković – Dede nastavila je muško potomstvo do Ilije Dede Jankovića (1818—1874), čija kćerka Olga se udala za Vladimira Desnicu pa su Desnice nasledile porodicu Dede Janković. Sin Vladimira i Olge Desnice je Uroš Desnica, odlikovan viteštvom (kavaljerstvom), senator. Bio je član Srpske stranke u Dalmaciji, a sa Fani Luković iz porodice Lukovića iz Prčnja, dobio je sina Vladana Desnicu, kasnije poznatog književnika.