Vojislav Ananić: Banijci

Prvi stanovnici Banije, bili su Vučedolci, koji su tragali za područjima koja su bila bogata rudama. Vučedolci su na Goričkoj živeli u najkasnijoj fazi svoje kulture (oko 2.500- 2.200. god. pre nove ere). U kasno bronzano doba Banija je bila intenzivno naseljena. Stanovnici su bili pleme Segestana, koji su bili naseljeni na području Pokuplja, Gline, Petrinje i Siska. Područje Dvora je bilo granično za plemena Panona koji su bili oko današnje Hrvatske Kostajnice. Japode su bili nastanjeni oko današnjeg Bihaća i prema Bosanskoj Krupi, te Mezeji oko Sane i Japre. Segestani su bili ilirskog porekla, a Kelti osnivaju Segestiku (Sisak).

Radmila Pašić, rođena Tesla, iz banijskog sela Trgovi, u svojoj knjizi „Život Trgova na Baniji“, (štampala „Narodna knjiga“, iz Beograda, 2004) tvrdi da su doseljenici na Baniju VUČEDOLSKE KULTURE, da su seobe počinjale od 16. veka, da su se u nekoliko puta kretale prema gradu KLjUČU u Bosni, a odatle prema Slunju, Žumberku, Zagrebu – Varaždinu – Mariboru, SISKU, Čazmi, Slavoniji (postoji karta). „Glavne seobe u Hrvatskoj '', kaže ona, „bile su 1530, 1531. i 1538. godine, zatim niz seoba od 1600-1612, te od 1638. i 1639, 1655, 1658, 1672. i 1679. godine. Nove seobe Srba desile su se krajem 17. vijeka, u vrijeme protjerivanja Turaka iz Like i Banije i stvaranjem austrijske granice uz tursko bosansku granicu“. – str. 43. Seobe su iz hercegovačkih i crnogorskih krajeva išle iz Zahumlja i južne Srbije (Mileševe) i preko Dalmacije i Like prema Baniji. Iz Paraćina se preselilo 396 porodica, iz Petrovaradina 664 porodice, iz Blatine 116 porodica, iz Jablanice (Bosna) 100 porodica, iz Trubara 100 porodica, iz Gradine 131 porodica, iz Glamoča, Golubića (Dalmacija), iz Crne Gore sa Vasilijem Petrovićem i Đorđom Jakšićem.... Nakon mira u Sremskim Karlovcima 1699. Banija postaje službeno deo Habzburške monarhije. 1713. godine je u Kostajnici podignuta stolica za Kostajničko vladičanstvo, a 1768. je u Kostajnici bilo 135 srpskih pravoslavnih kuća, a 1780. godine 180 kuća sa 960 duša. Za vreme cara Josifa II, u Baniji je od 1768. bilo 5436 srpskih kuća sa oko 48.000 Srba. Najviše srpskih kuća je bilo u Rausovcu (145), Kostajnici(135), Hrastovcu (102), u Četvrtkovcu 36, i u PAPIĆIMA 15.

Značajnija je i starija knjiga APOLOGIJA srpskog naroda u Hrvatskoj i Slavoniji i njegovih glavnih obeležja od Radoslava M. Grujića, iz 1909. godine. U njoj se kaže, npr. da je najstariji sačuvani istorijski podatak, da je narod u Bosni nazivan Srbima iz 822. god. Godine 1538. doseljenici iz Bosne naseljavaju Žumberak. Zatim se kaže da su pravoslavni Hrvati iz Bosne naselili Baniju i da baš te doseljenike, ban dalmatinsko-hrvatsko-slavonski Adam Baćanji naziva SRBIMA i kao takvima izdaje im 1696. god. zaštitnu diplomu, da je pismo Kulina bana od 1189. prvo i najstarije pismo pisano ćirilicom a srpskim jezikom. Još 1530. god. došli su mnogi srpski uskoci iz „Turske“ u Pounje, a krajem 16. veka naumio je pravoslavni srpski narod u Pounju da preseli iz Bosne u današnju Baniju. Srpski narod je tu zemlju nazvao „Vratanija“, što znači Granica ili Krajina, jer su zbilja Srbi na tim „Vratima“ bili stražari Evrope pred Turcima. To nam potvrđuje i jedna molba episkopa Maksima iz Marče. U 1584. u celoj Hrvatskoj nije bilo više od 3.000 poreznih kuća. Hrvati su ostavljali svoja ognjišta i iseljavali u Kranjsku, Štajersku, Ugarsku i Austriju. I tako, već prve polovine 16. veka, napuni se Pounje, Lika, Krbava i zapadna Slavonija velikim brojem srpskoga naroda pravoslavne vere. Većina srpskog naroda u Hrvatskoj i Slavoniji doselila se mahom iz Bosne i Hercegovine, a ostali deo iz Dalmacije i Srbije. 1530. godine, mnogi Srbi doseljavaju od Smedereva i Beograda. Poznato je pismo pounjskih Srba od 1596. god. o preseljenju njihovu na austrijsku stranu, a to je ćirilica. Interesantno je da prof. Relja Novaković u svojim knjigama o Srbima, pominje među slovenske stanovnike u Ugarskoj i SLAVONSKE RASCIJANE (po reci Raška) ili RAŠANE u ondašnjoj Beloj Srbiji (ili Slavoniji, gde je pripadala i Banija), dok se te 1759. godine Hrvatska spominje samo južno od Bele Srbije – prema Primorju, ali samo do Neretvanske Kneževine, Zahumlja, Trivunije, Duklje, Raške – što je pripadalo Srbima.