Od Sente do crkve u Blinji na Baniji

Možda bi naslov ove priče mogao biti i obrnut, jer je Senta starija od Blinje na Baniji. A opet, ko zna. Svi smo mi odnekud kao dođoši stigli u naselja gde smo pustili svoje korene. Najčešće iz nužde i raznih istorijskih prilika. I, ima nečega što povezuje Blinju i Sentu. O svemu tome, reći ćemo nekoliko rečenica.

Posle Kosovske bitke, kad našim krajevima ovladavaju osmanlijske vlasti, nastaje veliki egzodus Srba. Mnogi će sa Kosova i Metohije krenuti na sever, u bestragiju, i stići sve do Sentandreje iza današnje Budimpešte. Drugi Srbi će se najviše sa prostora stare Hercegovine uputiti ka zapadu i naseliti prazne i opustele prostore Žumberka, Dalmacije, Glamoča, Zmijanja, Potkozarja, Banije, Like, Korduna pa sve do Bele Krajine u današnjoj Sloveniji, kao najzapadnijoj tački, gde su nastavljali svoje živote. Tako su postajali žitelji tadašnje Habzburške Monarhije, koja im je nudila pogranične prostore pod turskom vlašću. Novopridošli Srbi su dobijali određene parcele zemljišta, a od novih vlasti su oslobađani poreza. Ali, zauzvrat, morali su se kao graničari odazivati kad god je Monarhiji zapretila opasnost od prodora Turaka na njene teritorije. Tako je već 1579. godine stvorena Vojna Krajina koja se protezala od Rijeke pa sve do iza Arada u današnjoj Rumuniji. I, svugde gde su bili nastanjeni, Srbi su podizali svoje crkve i manastire. Trajalo je sve to do 1878. godine, kada je po odluci velikih sila Berlinskim kongresom prestala opasnost od Osmanlija za granice Monarhije i 1881. godine ukida se Vojna Krajina. Sada je većina Srba ostala na tim područjima, a neki nezadovoljnici (jer nisu više imali date im beneficije) su krenuli u novo beznađe, u Rusiju. Onaj pravoslavni živalj koji je ostao, postao je deo Hrvatske i Slavonije i tako je bilo sve do raspada Jugoslavije, kada su brutalno isterani sa svojih vekovnih ognjišta. Istu sudbinu sa svima, delili su i stanovnici živopisnog sela Blinje.

Blinja se kao naselje pominje dosta rano, još 1334. godine, a pošto su je naselili pravoslavni Srbi, najpre je napravljena drvena crkvica, a 1777. godine je osnovana pravoslavna parohija. Odlukom generalkomande u Zagrebu, 1809. godine je ozidana crkva na mestu nekadašnje drvene crkvice. Za divno čudo, ta crkva Svetog Ilije u Blinji, za vreme Drugog svetskog rata, ostala je neokrnjena, kao i u poslednjem ratu. Jedino su nestale neke crkvene knjige. Inače, selo Blinja, pripada opštini Petrinja. 1948. godine Blinja je imala 346 stanovnika, 1991. godine 210, a 2011. samo 78 meštana.

Srbi su ostavljali svoje kuće i imanja i spasavali glave kako su znali i umeli. Dolaskom u Srbiju, mnogi su zbijani u sabirne centre, a neki su privremeno utočište nalazili i kod svojih rođaka. Bilo je kasnije i onih koji su se otisnuli put mnogih zemalja Evrope, Kanade, SAD, Australije.

Markan je došao svom bratu od strica u Sentu. Znao je da je tu negde, raspitivao se u Crvenom krstu, i, našao ga. Otkud on u tom gradu, nije baš znao i to će saznati tek po dolasku kod njega. Nije Markanu nimalo bilo lako da mu na teret padne sa svojom ženom Jokom i sa troje još nejake dece. Zato se i trudio da bilo šta zaradi kod drugih meštana, kako bi im olakšao život. U početku mu je bilo dosta teško jer je grad bio naseljen uglavnom mađarskim življem. Ali, muka ne bira, a bio je svestan i da je na teretu svome rođaku. Zato je pronašao neku nenaseljenu kuću, uzeo je u zakup i tu su se konačno svi smestili. Godine prolazile, deca porasla. Najstariji sin Dušan stasao i za ženidbu. Završio srednju medicinsku i zaposlio se u bolnici. Onako iz potaje, još u srednjoj školi gledali se on i Marija. Gledali se i, zaljubili. Oboje lepi i vredni kao što to može samo i biti u njihovim godinama. Tako se uskoro i uzmu, mada je malo bilo zatezanja kod Marijinih. Izbeglica, nema neke imovine. No, zarad sreće svog deteta, popuste i bi skromno venčanje. I ono građansko, a i u crkvi Arhangela Mihaila u Senti. Posta Dušan senćanski zet, ali mu je zauvek ostala u sećanju njegova Blinja i crkva u kojoj je kršten. Po ko zna koji put je u mislima svojim prošetao dobro poznatim stazama i to je na njega delovalo opuštajuće, kao kad neko uzme lek za svoju boljku.

Eto, to je ta prva stvar koja je povezivala Blinju sa Sentom. Ima još jedna.

U Senti je nekada živeo čuveni srpski dobrotvor i mecena mnogih umetnika, Joca Vujić. U ta vremena je bio narodni poslanik i član Upravnog odbora Matice Srpske u Novom Sadu, imao svoj muzej sa galerijom slika, vrednih knjiga, karti (mapa) i ostalih dokumenata. Propašću Autrougarske Monarhije, kao delegat Sente, učestvovao je u radu Velike narodne skupštine u Novom Sadu, kada je u novembru 1918. godine Vojvodina ujedinjena sa Kraljevinom Srbijom. Kao član delegacije, tu odluku je saopštio srpskoj vladi u Beogradu. 1926. je postao narodni poslanik iz Sente.

Poznati srpski kolekcionar i mecena, veleposednik Joca Vujić pozvao je Anastasa Bocarića kod sebe u Sentu. Tu je tokom maja-juna 1911. godine Bocarić slikao za domaćina.


Poslanici su izabrani u 211 opština Banata, Bačke i Baranje, nakon raspada Ugarske. Njih ukupno 758 donelo je odluke o otcepljenju pomenutih oblasti od Ugarske i prisajedinjenju Kraljevini Srbiji. Slika je na platnu, 315  sa 180 centimetara. Zbog Bocarićeve bolesti slika je ostala nezavršena. Naslikani su Novosađani Jaša Tomić i unijatski prota Jovan Hranilović koji je kao najstariji poslanik otvorio skupštinu. Bile su još dve poslanice: Milica Tomić iz Novog Sada, ćerka Svetozara Miletića i supruga Jaše Tomića, i Mara Jovanović iz Pančeva. Umetnik je rođen u Budvi 1864, a umro u Perastu 1944.

Ikonopisac Anastas Bocarić (tada iz Zagreba) je 1894. godine sklopio ugovor sa mesnom pravoslavnom crkvenom opštinom, za oslikavanje ikonostasa nove crkve u Blinji. Pogođeni posao je bio vredan 2400 f.

To je ta druga činjenica koja povezuje Blinju i Sentu.